İsmayıl Qarayev a ğ y u X u



Yüklə 0,8 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə23/27
tarix26.09.2017
ölçüsü0,8 Mb.
#1650
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   27

 

45 


* * *  

Göyün  üzü  bozarmışdı.  Ulduzlar  həmişəki  kimi  çağırışmırdı.  Elə  bil  üşümüşdülər, 

seyrəlmişdilər. Ayparada da əvvəlki tox sarılıq yox idi, indi sanki o da tufana düşmüşdü. Dəniz 

qulun,  madyan  kişnərtiləri  ilə  dolmuşdu.  Bəzən  elə  bil  dağ  enir,  dağ  qalxır,  dağ-dağa  dəyib 

dağılırdı. Gəmi uçunurdu. Dalğalar yan vuranda əyilirdi. Dəniz dağları burnunu zoxmalayanda, 

yumruqlayanda üzünə soyuq su atılan qızdırmalılar təki səksənirdi, bir an dayanırdı, qorxusunu, 

vahiməsini  ağnaqdan  qalxan  bir  camış  çırpıntısı,  silkintisi  ilə  atır,  irəli  cumurdu.  Keçid 

körpüsünə çox adam yığışmışdı. – Kim çıxmalıdır? – deyə Cavanşir soruşdu. Nə şturmanlar, nə 

mexaniklər, nə də elektriklər dindi. Siqnal işığının lampası yanmışdı. Onu təzəsi ilə əvəz etmək 

üçün  kimsə  dor  ağacının  başına  dırmaşmalı  idi.  Əslində  belə  işlərə  elektrik  mexaniki,  bir  də 

elektriklər baxırdı. Onlar da susur, tərpənmirdilər. Başı göyün bir qatına çatan, gəmi o yan – bu 

yana əyildikcə ucu tərəzi şaxı təki oynayan dor ağacının kəlləsinə dırmaşmaq, orada dayanmaq 

asan  idimi?  Əlbəttə,  ora  çıxan  özünü  dor  ağacına  kəmərlə  sarıyacaqdı,  lakin  bu  yırğalanmada 

kimin ürəyi üstündə durardı, kimin ağlı-başı işləyərdi, kimdə hal-hey qalardı? Bəlkə təkcə lampa 

xərəb olmamışdı, keçirici də yanmışdı. Bəlkə bu, iki-üç dəqiqəlik yox, daha çox vaxt tələb edən 

bir  iş,  bir  əziyyət  idi.  Kapitan  bağırdı:  –  Adlarını  da  dənizçi  qoyublar!..  Mənim  dənizçilərimə 

bax! Cavanşirin təkidi hər işi nizamda görmək istəyən, bu günün işini sabaha qoymayan kapitan 

tələbi  deyildi.  Belə  bir  gecədə  siqnal  işığı  mütləq  yanmalıydı!  Qarşıdan  gələn  gəmilər  onu 

uzaqdan tanımalı, gəmi qəzasından qorunmaq üçün istiqaməti dəyişməli idi. Bəlkə üzləşdikləri 

gəminin də siqnal işığı yanmayacaq? Onda onlar kəllə-kəlləyə gəlməzdilərmi? Yaxın məsafədə 

istiqaməti dəyişmək asandırmı? Birdən Ələmdar irəli çıxdı:  

– Yoldaş kapitan, – dedi, – icazə verin... Sözünün dalını «yelə verdi». Qorxdu ki, kapitan 

ona da acıqlansın: «Sən bacaran iş deyil!» Lakin kapitanın fərəhli səsi ona bir az da qüvvət verdi:  

– Dırmaş, bala!.. Amma kəmərin dilini-dişini, qarmağın tutumunu yoxlamayınca əlini dor 

ağacından  üzmə!..  –  Kapitan  yan-yörəsində  boyun-boyuna  verənlərə  acıqlandı:  –  Niyə 

durmusunuz!.. Projektoru da mən yandırım?! Projektorun sarı, lülə işığı dor ağacında dilimləndi. 

Hər  dilimi  qayaya  dəymiş  bir  ox  kimi  yana  sərpdi,  yana  süzdü.  Qaranlığın  bolluğunda  dor 

ağacının bircə ağ çiliyi işıqlandı. Ələmdar bu ağ çilikdə qurbağaya oxşayırdı. Sanki yerlə, göylə 

əlaqəsi  yox  idi,  elə-belə  havada  qalmışdı.  Ələmdarın  əlləri  hərdən  işıqdan  çıxırdı,  elə  bil  o 

qaranlıqdan  yapışıb  yuxarı  dartınırdı,  qaranlıq  bir  qulp  idi,  işıq  da  astana.  Hamı  göyərtəyə 

çıxmışdı. İri sırsıraya oxşayan dor ağacının başında qərar tutmuş Ələmdara baxırdı. Dor ağacının 

başı işıqdan mancanaq kimi çıxır, işığa mancanaq təki qayıdır,  yenə də sağa, sola  yırğalanırdı, 

sanki Ələmdarı atmaq istəyirdi.  

–  Sən  çox  baxma,  –  deyə  bosman  məhəccərdən  yapışıb  nehrə  kimi  yırğalanan  Tosuya 

pıçıldadı.  

–  Get  kayuta,  uzan.  Tosunun  ürəyi  ağzına  gəlirdi,  başı  gicəllənirdi.  Amma  indiki  halı 

keçən  səfərkindən  xeyli  yaxşı  idi.  Yatmaqdan,  uzanmaqdan  təngə  gəlmişdi.  Kayutda  onu  tər 

basırdı,  ürəyi  qısılırdı,  eşikdə  isə  külək,  küləyin  qanadında  gələn  su  zərrələri  onun  sinəsinə, 

boyun-boğazına,  üz-gözünə  qonur,  canının  hövlünü,  qızdırmasını  alır,  onu  xeyli  sərinlədirdi. 

Həm də Tosunu bir qəriblik hissi almışdı, yazıqlaşmışdı, elə bil qürbətə düşmüşdü. Axı Ərkinaz 

şəhərdə,  anasının  yanında  qalmışdı.  Gəmidən  bir  nəfəs  getmişdi.  Bu  səsin  bir  dolu  dünya 

olduğunu  Tosu  indi  duymuşdu.  Bu  nəfəsin  bir  gülən  həyat,  bir  şən  bəxtiyarlıq  olduğunu  Tosu 

indi anlamışdı. Ona elə gəlirdi ki, bu qaranlıq heç də gecənin, dünyanın zülməti deyil, bircə bu 

gəminin dövrəsini alan qəribə bir həsrətdir, özü də Tosunun həsrətidir. Bu həsrəti külək də qova 

bilmir, dalğalar da poza bilmir, əksinə, tərsləşir bu həsrət, qatılaşır bu intizar, külək çağırışıdır, 

dalğalar  harayıdır,  zülmət  ismətidir,  həyasıdır,  Ərkinazın  anasının  göz  qapaqlarıdır;  palataya 

Cavanşir girib, Tosu girib, Ərkinaz girib. Ərkinaz lap qabaqda dayanıb.  Ana onlara bircə dəfə 

baxıb,  gözlərini  yumub.  Burun  pərələri,  dodaqları  səyriyir,  çənəsi  qırışır,  qara  daraq  kirpikləri 

arasından  yaş  qaynayır.  Adyalın  üstünə  düşən  sümük  biləklərinin,  quru  əllərinin  damarları 

gömgöydür. Əlləri yumruqlanır, sanki hər ovcunda bir taleyini sıxır, biri keçmişdir, biri bu günü, 

bu sabahı, ikisini də məhv etmək istəyir. – Ülfət bacı... Cavanşirin səsində matəm havası vardı. 



 

46 


Bu  səs  Ərkinazı  anasının  üstünə  atdı.  Ülfətin  qolları  qalxdı,  havada  çırpındı,  biri  qızının 

boynuna, digəri kürəyinə qondu.  

– Ana!.. Ana!.. Ərkinazın bu harayı güclə eşidildi, sanki bala məhəbbətini ac ana həsrəti 

ürəyinə  çəkmişdi,  yenə  də  doymamışdı.  Ananın  dümağ  ağarmış  saçlarından  dalğalar  keçirdi, 

balanın  lay-lay  olub  o  yan-bu  yana  axmış  qara  telləri  ləpələnirdi.  Qonşu  palatada  bir  uşaq 

ağlayırdı,  kiriyir,  bir  də  ağlayırdı.  İçini  çəkə-çəkə  ağlayırdı,  hıçqıra-hıçqıra  kiriyirdi.  Onu 

ovunduran bir ana səsi də gəlirdi. Deyəsən, o ana da xəstə idi, ana həsrətinin, bala kürlüyünün 

gözünə  torpaq  atmaq  üçün  uşağı  xəstəxanaya  gətirmişdilər.  Onları  bir-birindən  necə 

ayıracaqdılar?  Ana  dözəcəkdi,  cınqırını  çıxarmayacaqdı,  bala  daha  çox  ağlamayacaqdımı? 

Aynanın qabağındakı çinarın şiv budaqları  yırğalandı, yarpaqları çırpındı. Sanki ayların, illərin 

yarpaqlarda,  budaqlarda  dolaşıb  qalan  kədəri  sevincdən  bəxtiyarlıqdan  qaçırdı.  Qapı  açıldı, 

nəfəslik  şaqqıltı  ilə  qapandı,  elə  bil  oranı  örtən  bir  otaq  dolusu  sevinc  idi,  vüsal  idi,  göylərə 

çəkilmək istəmirdi, küləklərlə getmək istəmirdi, hələ kövrək idi, hələ körpə idi. Hələ qərib idi, 

hələ istiyə, soyuğa dözə bilməzdi, qışda donardı, yayda əriyib itərdi. Həkim qaş-gözü ilə əl-qolu 

ilə  Cavanşirə  də,  Tosuya  da  dedi  ki,  siz  getsəniz  yaxşıdır.  Qoy  doyunca  ağlasınlar.  Belə  göz 

yaşları ürəkdəki nisgili yuyur, qubarı silir. Tosuya elə gəldi ki, hər şey azadlığı sevir, ağlamaq 

da!..  Adam  utananda  doyunca  ağlaya  bilmir,  kimdənsə  çəkinəndə  doyunca  sevinə  bilmir, 

sevincin şirinliyi həyatda boğulur. Cavanşir həkimi him-cimlə eşiyə çağırdı. Pıçıldadı: – Ərkinaz 

qalsın...  Həkim  də  xısın-xısın  dedi:  –  Əlbəttə,  qardaş,  qalsa  yaxşıdır;  indi  Ülfətin  ondan  yaxşı 

dərmanı hardadı... Cavanşir cibindən xeyli pul çıxarıb həkimə verdi: – Ərkinaz birdən ehtiyatsız 

gəlmiş  olar...  Tosu  köksünü  ötürdü.  Nəfəsi  sinəsində  də  çovğun  kimi  uladı.  Cavanşir  onun 

ürəyini  çalan  ağrını  duydu:  niyə  mənim  də  pulum  yoxdur?  Axı  Ərkinazla  biz  tay-tuş  kimiyik! 

Axı belə ərki mən eləməliydim!..  

– Tosunun puludur. Bayaq yolda, gələndə vermək istəyirdi. Dedim, qızın xətrinə dəyər, 

alıb saxlamışdım. İndi fikirləşdim ki, Tosu yaxşı iş görürmüş. Ərkinaz məktub alandan bəri ayrı 

halda idi, xərclik götürmək yadına düşməzdi. Tosu Cavanşirin boynuna sarılmaq, onu bircə dəfə 

öpüb qaçmaq, gözlərinə  yığılan  yaşları xəstəxananın  həyətinə səpə-səpə  yüyürmək, toxtayanda 

dayanıb  kapitanı  gözləmək  istədi,  guya  köşkdən  təzə  qəzet  almağa  tələsmişdi.  Köşk  isə  bağlı 

idi...  Ələmdar  dor  ağacının  başında  qartala  oxşayırdı.  Elə  bil  bu  qartal  o  sahildən  bu  sahilə 

uçmaq  istəmişdi,  yolu  qaranlığa  düşmüşdü,  yorulmuşdu,  işıqlı  bircə  istinadgah,  bircə  zirvə 

tapmışdı, indi dincini alırdı, sabahın açılmasını gözləyirdi, dan yeri söküləndə yenə də səmalara 

yüksələcəkdi,  buludların  arasında  gözdən  itəcəkdi,  bir  də  görünəcəkdi,  bu  dəfə  görünəndə  də 

şehli  qanadları  sübh  şəfəqindən  rəng  alıb  alovlanacaqdı...  Siqnal  işığı  yandı.  Ələmdarı  göyə 

qaldıran həmin lülə işıq onu aşağı, keçid körpüsünə endirdi. İri bir dalğa baş göyərtəyə atıldı, dor 

ağacının oradan ucalan gövdəsinə sarmaşdı, gövdəni uda-uda qalxdı, ağ kəlağay yelənini keçid 

körpüsünə atdı. Çağladı, sanki köpəşiyən süd idi, daşacaqdı, ocağın kösövləri çəkilən kimi yatdı. 

O  biri  dalğa  gəminin  arxasına  elə  çırpıldı  ki,  sıçrantıları  baş  göyərtədən  dörd  arşın  yuxarıda 

dayanmış Tosunun üst-başına düşdü. Sənə soyuq dəyər, – deyə bosman Tosunun qolundan tutdu, 

onu  kayuta  apardı.  –  Dəniz  tutan  adamı  soyuq  tez  alır.  İstinin  ziyanı  yoxdur,  adama  nə  xəta 

gəlsə,  soyuqdan  gələr...  Uzan,  uzan...  Tosu  özündən  böyüyün  yanında  heç  vaxt  uzanmamışdı. 

Ayaqlarını uzatsa da, kürəyini çarpayının başına dayadı. – Ələmdar bir yağlı təşəkkür alacaq, iki 

nəfərə də töhmət, ya da axırıncı xəbərdarlıq verəcəklər. – Mexaniklə, elektrikə?  

– Tosu xəbər aldı.  

– Yox, – bosman ağız-burnunu əyə-əyə cavab verdi, – bir matrosla bir matoristə.  

– Nəyə görə?  

– Ələmdar çuğullayıb.  

– Düz deməyib?  

– Adam hər düzü xəbər verərmi?! Yazıqlar dünən genə növbədən çıxanda, gecə saat on 

ikidə, yaman acıblarmış, mətbəxdən bir balıq konservi götürüblər. Sabah aşpaza deyəcəklərmiş. 

Ələmdar  onlardan  qabağa  düşüb.  Bala,  bəzi  adamlar  bir  «sağ  ol»dan  ötrü  yamanlıq  eləyirlər. 

Bosman başını bulaya-bulaya getdi. Tosu yastığı iki qatlayıb başının altına qoydu. Fikirləşdi ki, 



Yüklə 0,8 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   19   20   21   22   23   24   25   26   27




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.genderi.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə