O‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus


Boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitish



Yüklə 0,9 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə6/61
tarix22.04.2023
ölçüsü0,9 Mb.
#106662
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   61
Jumayev M E Boshlang\'ich sinflarda matmatika o\'qitish

Boshlang‘ich sinflarda matematika o‘qitish
 metodlari
Arifmetik material kursning asosiy mazmunini tashkil etadi. Boshlang‘ich 
kursning asosiy o‘zagi natural sonlar va asosiy miqdorlar arifmetikasidan iborat. 
Bundan tashqari, bu kursda geometriya va algebraning asosiy tushunchalari 
birlashadi. 
Boshlang‘ich sinf matematika kursi maktab matematika kursining organik 
qismi bo‘lib hisoblanadi. V–XI sinflarda o‘qitiladigan matematikaning eng asosiy 
va o‘quvchilar yoshiga mos bo‘lgan elementar tushunchalari beriladi. Yuqori 
sinflarda shu tushunchalar kengaytirilgan, chuqurlashtirilgan va boyitilgan holda 
o‘qitiladi. Demak, boshlang‘ich sinf matematikasining mazmuni yuqori sinf ma-
tematikasining mazmunini ham belgilab beradi. Boshlang‘ich matematikaning 
tuzilishi o‘ziga xos xususiyatlarga ega: 
1. Arifmetik material kursning asosiy mazmunini tashkil qiladi. U natural son-
lar arifmetikasi, asosiy miqdorlar, algebra va geometriya elementlarining prope-
divtik kurslari asosiy bo‘lim shaklida o‘qitilmasdan arifmetik material bilan 
qo‘shib o‘qitiladi. 
2. Boshlang‘ich sinf materiali konsentrik tuzilgan. Masalan, oldin I-o‘nlikni 
raqamlash o‘qitilsa, keyin 100 ichida raqamlash va arifmetik amallar bajarish 
o‘qitiladi. Undan keyin 1000 ichida arifmetik amallar bajarish, keyin ko‘p xonali 
sonlar ichida. 
Bularni o‘qitish bilan birga raqamlash, miqdorlar, kasrlar, algebraik va ge-
ometrik materiallar qo‘shib o‘qitiladi. 
3. Nazariya va amaliyot masalalari o‘zaro organik bog‘langan xarakterga ega. 
4. Matematik tushuncha, xossa, qonuniy bog‘lanishlarni ochish kursda 
o‘zaro bog‘langan.
5. Har bir tushuncha rivojlantirilgan holda tushuntiriladi. 


12 
Masalan, arifmetik amallarni o‘qitishdan oldin uning aniq mohiyati ochiladi, 
keyin amalning xossalari, keyin komponentlar orasidagi bog‘lanish, keyin amal 
natijasi, oxirida amallar orasidagi bog‘lanish beriladi. 
6. Asosiy tushunchalar va natijaviy tushunchalar o‘zaro bog‘lanishda beril-
gan. 
Masalan, qo‘shish asosida ko‘paytirish keltirib chiqarilgan. 
Boshlang‘ich matematika kursi o‘z tuzilishi bo‘yicha o‘z ichiga olgan, arif-
metik, algebraik va geometrik materialdan iborat qismlarni . 
Boshlang‘ich matematika kursida arifmetik materialning konsentrik joylashuvi 
saqlanadi. 
Ammo, amaldagi dasturda konsentrlar soni kamaytirilgan: o‘nlik, yuzlik, 
minglik, ko‘p xonali sonlar. Shuni ham aytish kerak, material shunday katta 
guruhlashganki, unda o‘zaro bog‘langan tushunchalar, amallar, masalalarni qarash 
vaqt jihatdan yaqinlashtirilgan. 
Arifmetik amallarning xossalari va mos hisoblash usullarini o‘rganish bilan bir 
vaqtda arifmetik amallar natijalari bilan komponentalari orasidagi bog‘lanishlar 
ochib beriladi. (Masalan, agar yig‘indidan qo‘shiluvchilardan biri ayrilsa, ikkinchi 
qo‘shiluvchi hosil bo‘ladi.) Komponentlaridan birining o‘zgarishi bilan arifmetik 
amallar natijalarining o‘zgarishi kuzatiladi. 
Algebra elementlarini kiritish, chuqur, tushunilgan va umumlashgan 
o‘zlashtirish maqsadlariga javob beradi: tenglik, tengsizlik, tenglama, o‘zgaruvchi 
tushunchalari konkret asosda ochib beriladi.
1-sinfdan boshlab sonli tengliklar va tengsizliklar (4=4, 6=1+5,
2<3, 6+1>5, 8-3< 8-2 va hokazo) qaraladi. 
Ularni o‘rganish arifmetik materialni o‘rganish bilan bog‘lanadi va uni chuqur-
roq ochib berishga yordam beradi. 
2-sinfdan boshlab (x+6)-3=2 va h.k ko‘rinishdagi tenglamalar qaraladi. 
Тenglamalarni yechish, oldin tanlash metodi bilan, so‘ngra amallarning na-
tijalari bilan komponentlari orasidagi bog‘lanishlarni bilganlik asosida bajariladi. 
O‘zgaruvchi bilan amaliy tekshirish o‘quvchilarning funksional tasavvurlarini 
egallashlariga imkon beradi. 
Geometrik material bolalarning eng sodda geometrik figuralar bilan tan-
ishtirish, ularning fazoviy tasavvurlarini rivojlantirish, shuningdek, arifmetik 
qonuniyatlarni, bog‘lanishlarni ko‘rsatmali maqsadlariga xizmat qiladi. (Masalan, 
to‘g‘ri to‘rtburchakning teng kvadratlarga bo‘lingan ko‘rsatmali obrazidan
ko‘paytirishning o‘rin almashtirish xossasini bog‘lanishi ochib foydalaniladi...). 
1-sinfdan boshlab to‘g‘ri va egri chiziqlar, kesmalar, ko‘pburchaklar va ularn-
ing elementlari, to‘g‘ri burchak va hokozo kiritilgan. 
O‘quvchilar geometrik figuralarni tasavvur qila olishni, ularni nomlari, katakli 
qog‘ozga sodda yasashlarni o‘rganib olishlari kerak. Bundan tashqari, ular kesma 
va siniq chiziq uzunligini, ko‘pburchak perimetrini, to‘g‘ri to‘rtburchak, kvadrat 
va umuman har qanday figuraning yuzini (paletka yordamida) topish malakasini 
egallab olishlari kerak. 

Yüklə 0,9 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   61




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.genderi.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə