Tapşırıqların həllinə başlamazdan əvvəl aşağıdakı qaydalarla və topluda olan suallarla tanış olmağınız



Yüklə 56,41 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix29.04.2018
ölçüsü56,41 Kb.
#40329
növüQaydalar


DİQQƏT!  

 

 



Tapşırıqların  həllinə  başlamazdan  əvvəl  aşağıdakı  qaydalarla  və  topluda  olan  suallarla  tanış  olmağınız 

tövsiyyə olunur. 

 

Suallara cavab vermək üçün 2 saat (120 dəqiqə) vaxt ayrılır. 



 

Hər  hansı  elektron  informasiya  daşıyıcılarından,  mobil  telefonlardan,  ədəbiyyat  vasitələrindən  istifadə, 



digər  iştirakçılar  ilə  ünsiyyətdə  olmaq  QƏTİ QADAĞANDIR!  Belə  hallar  müəyyən olunarsa,  iştirakçı 

dərhal yarışmadan kənarlaşdırılacaqdır. 

 

Hər bir sualın tam həllinin balı sualın şərtindən sonra göstərilmişdir. 



 

Düzgün hesab etdiyiniz cavabları və məsələlərin həllərini hər bir sual tapşırığında cavablar üçün nəzərdə 



tutulan çərçivələrdə qeyd edin.  

 



Çərçivədən kənarda yazılanlar yoxlanılmayacaq və qiymətləndirilməyəcəkdir. 

 



Tapşırıqlar yalnız sualın şərtində verilmiş rəqəmlərə əsasən həll edilməlidir.  

 



Cavablarınızı qara və ya tünd göy rəngli diyircəkli qələmlə qeyd edin. 

 

UĞURLAR! 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


1.  Doğum evində 4 uşağı səhvən dəyişik salırlar. Uşaqlar 0 (I), A(II), B(III) və AB(IV) qan qruplarına 

malikdir. Hər bir uşağın valideynlərinin qan qrupları da yoxlanılıb və aşağıdakı cədvəldə qeyd 

edilmişdir. Verilən məlumatlara əsasən cədvəli dolduraraq öz valideynlərinə qaytarmağa kömək edin. 

(İnsanın qan qrupları I

A

, I

B

, I

0

allelləri ilə ifadə olunur.I

A

 vəI

B

allelləri bir-birinə qarşı qeyri-tam 

dominantdır. I

0

alleli isə hər iki allelə nisbətən resessivdir. Cavabınızı məsələni həll etməklə əsaslandırın 

(8 bal) 

1.1. Verilən məlumatlara əsasən cədvəli doldurun (4 bal) 

Valideynlərin qan qrupları 

Valideynlərin genotipləri 

Bu ailəyə məxsus uşağın qan qrupu 

O və O 


 

 

AB və O 



 

 

A və O 



 

 

AB və A 



 

 

1.2. Hər bir valideyn cütü üçün  gözlənilən fenotip nisbətini yazın (4 bal):  



Valideynlərin genotipi 

Genotip nisbəti 

Fenotip nisbəti 

Cavablar: 

 

 

Həlli: 




2.  Polytrichum commune – quşmamırı, Dryopteris filix-mas – erkək qıjı və Lycopersicum esculentum – 

pomidor bitkisinə aid bəzi şəkillər təsvir olunmuşdur. Sxemə əsasən aşağıda verilmiş sualları uyğun 

rəqəm(lər)i qarşısına yazaraq cavablayın (5 bal). 

 

A. Fotosintez edən haploid hüceyrələr 



 

 

...............(1 bal) 



B. Fotosintez edən diploid hüceyrələr 

 

 



...............(1 bal) 

C.  Fotosintezdən başqa əlavə funksiyası olan yarpaqlar 

...............(1 bal) 

D. Meyoz bölünmənin baş verdiyi hissə(lər)   

 

…............(1 bal) 



E. Spor əmələ gətirən hissə(lər) 

 

 



 

................(1 bal) 



 

3. Afrika düzənliyində qara kərgədan kimi iri herbivorlar (otyeyən heyvanlar) cücülərin hərəkətinə 

mane olur. 

Bubulcus ibis

 (Misir vağı) kimi quşlar  köçəri (yerdəyişən) cücülər ilə qidalanırlar. 

Cücülərin köçməsinin və ya quşların fəaliyyətinin kərgədana heç bir təsiri yoxdur. Sığırçınlar (kiçik 

qara quşlar) kərgədan dərisini üzərindəki gənələrdən təmizləyir. Quş qidalanır, məməlilər isə 

parazitlərdən xilas olur. 

 

Bu qarşılıqlı biotik münasibətlərin adları aşağıda verilmişdir: 



1. Yırtıcılıq   

 

2. Parazitizm   

 

3. Kommensalizm 

 

 

4. Amensalizm 

 

5. Mutualizm  

 

6. Rəqabət 

 

Sxemə əsasən canlılar arasında olan əlaqəni göstərən hərflər ilə biotik münasibətlərin uyğunluğunu 

müəyyən edin (4 bal) 

A. _____ 

B. _____ 

C. _____ 

D. _____ 

E. _____ 

F. _____ 



4. Çoxhüceyrəli heyvanların bədən strukturunun inkişafını əks etdirən sxematik şəkli analiz edərək 

verilmiş sualları cavablandırın. (6 bal) 

 

4.1. İkinci bədən boşluğu – həqiqi selom göstərilmişdir: (Düzgün cavabın qarşısındakı xanaya (✔) işarəsi 



qoyun) (1 bal) 

a. 


yalnız A və B 

 

b. 



yalnız A 

 

c. 



yalnız B və C 

 

d. 



yalnızA, C və D 

 

e. 



yalnız B, C və G   

 

4.2. Şəkildən istifadə edərək (A-dan G-yə) heyvanların hər birinə xas olan spesifik bədən quruluşunu seçərək 



cədvəli doldurun (5 bal).  

Heyvanın adı 

Bədən quruluşu 

(i)


 

Hemiptera – taxtabitilər  

 

(ii)



 

Turbellaria  - Kirpikli qurdlar 

 

(iii)



 

Aurelia aurita – Aureliya sifoidmeduzalar 

 

(iv)



 

Lacerta agilis – Adi kərtənkələ 

 

(v)



 

Ascaris lumbricoides - İnsan askaridi 

 



5.  Sabit  işıqlanma  və  qaranlıq  mühitdə  (12  saat  işıqlı  və  12  saat  qaranlıqda)  22 

0

C-lik  temperaturda 

laboratoriya şəraitində iki il müddətində saxlanılan Callospermophilus lateralis -  yer sincabı üzərində 

aparılan  təcrübənin  nəticəsi  aşağıdakı  qrafikdə  göstərilmişdir.  (2  bal)    (Düzgün  cavabın  qarşısındakı 

xanaya (✔) işarəsi qoyun) 

 

 

Qrafik göstərir ki, heyvan  



a. 

xarici (ekzogen) siqnallar vasitəsilə məcburən qışlama halına keçir 

 

b. 


daxili siqnallar vasitəsilə fakultətiv şəkildə qışlama halına keçir 

 

c. 



daxili siqnallar vasitəsilə məcburən qışlama halına keçir 

 

d. 



xarici siqnallar vasitəsilə fakultətiv şəkildə qışlama halına keçir 

 

 



6. Aşağıda 4 DNT molekulu göstərilmişdir. Bu molekullar qızdırılaraq denaturasiyaya məruz buraxılır 

və yenidən soyudularaq əvvəlki vəziyyəti bərpa edilir. (4 bal)   

A.

 



ATATATATATATATAT 

      TATATATATATATATA 

 

B.

 



CT CT CTCTCTC TCT C 

GAGAGAGAGAGAGAG 

 

C.

 



AAAAAAAAAAAAAAA 

TTTTTTTTTTTTTTTT 

 

D.

 



GGAAAAAGGAAGGGA 

CCTTTTTTCCTTCCCT 

 

6.1. Bu 4 molekuldan hansı demək olar ki, öz orijinal strukturuna qayıtma ehtimalı ən azdır (2 bal)? 



 

Cavab……...........…

 



6.2. Bu 4 molekuldan hansı ən yüksək ərimə temperaturuna malikdir (2 bal)? 

 

7. Şagird eukariot hüceyrə membranını şəkildəki kimi təsvir etmiş və komponentlərini işarələmişdir 



  (2 bal)  

 

Şəklə əsasən, verilən mülahizələrin düzgün (D) və ya yanlış (Y) olduğunu müəyyənləşdirin.  



a. 

A proteini yalnız trans-membran proteinidir. Onu inteqral protein kimi işarələmək olmaz 

 

b. 


A  proteini  əks  istiqamətdə  qütbləşməlidir  çünki  sitozolik  faza  hər  zaman  reduksiyaedici 

mühit təsiri göstərir 

 

c. 


Xolesterin  molekulunda  polyar  qrupa  malik  olduğu  üçün  o  polyar  zonaya  (qütbə)  yaxın 

yerləşməlidir 

 

d. 


B proteini membranın inteqral proteinidir. Onu periferik qlikoprotein kimi işarələmək 

olmaz 


 

 

8.  Təcrübə  zamanı  üç  butulka  su  ekosistemdən  götürülmüş  su  ilə  doldurulur.  Suyun  daxilində 

ekosistemə  aid  kiçik  bitkilər  və    heyvanlar  mövcuddur.  Bu  butulkalar  üzərində  aşağıdakı  təcrübələr 

aparılmışdır. (2 bal) 

Butulka nömrəsi 

Mühit 

Oksigenin ölçülməsi 



Oksigen (mq/l) 

Kontrol 



Dərhal 



Bir saat işıqlanma şəraitində  1 saat sonra 

10 


Bir saat qaranlıq şəraitdə 

1 saat sonra 

Bu ekosistemə görə ümumi ilkin məhsuldarlığı hesablayın 



 

Cavab……...........…

 

Cavab……...........…



 


9. Görmə prosesi gözün torlu qişasında yerləşən fotoreseptorlar vasitəsilə həyata keçirilir. Göz ilə qəbul 

edilən  informasiya  optik  sinirlə  ötürülür.  Gözdən  beyin  qabığındakı  görmə  mərkəzinə  qədər  olan  yol 

(görmə analizatoru) diaqramda təsvir edilmişdir. Sinir lifindəki hər hansı bir zədələnmə bölgədən asılı 

olaraq qismən və ya tamamilə görmə pozğunluğuna səbəb ola bilər. 4 müxtəlif hissədəki  zədələnmələr 

qara  xətlərlə  göstərilmişdir.  Onları  görmə  pozğunluqları  ilə  müvafiq  şəkildə  uyğunlaşdırın  və  cədvəli 

verilən rəqəmlərə əsasən lazımi formada doldurun. (6 bal) 

 

 




10. Bakteriya mühitinə karbon mənbəyi olaraq iki biomolekul (P və Q) əlavə edilir. Bakteriya mühitinə 

əlavə olunduğu zaman onların ilkin miqdarı  və daşınma sürəti (μmol /dəq) ölçülür və alınan nəticələr 

cədvəldə verilmişdir. (4 bal) 

Karbon mənbəyi (mM) 

Ilkin daşınma sürəti (μmol /dəq) 



0.1 

18 



0.3 

46 



1.0 

20 


100 

3.0 


60 

150 


10.0 

200 


162 

 

10.1. Verilənlərə əsasən hansı nəticəyə gəlmək olar? Cədvəlin uyğun bölməsinə (√) işarəsi qoyun (2 bal).  



a.  Q daşıyıcı (carrier) protein, P isə kanal (channel) proteini ilə daşınır 

 

b.  P daşıyıcı (carrier) proteinlə, Q isə passiv diffuziya ilə nəql olunur 



 

c.  P və Q aktiv nəqliyyatla daşınır 

 

d.  P və Q daşıyıcı (carrier) proteinlə nəql olunur. 



 

 

10.2. Aşağıdakılardan  hansı  yuxarıdakı  nəticə  ilə  əlaqəlidir?  Cədvəlin  uyğun  bölməsinə  (√)  işarəsi  qoyun          



(2 bal).  

a.  P- yüklü molekul, Q isə yüksüz molekuldur 

 

b.  P- polyar molekul, Q isə qeyri-polyar molekuldur 



 

c.  P və Q hər ikisi yüksüz molekuldur, lakin Q molekulu P molekulundan kiçikdir 

 

d.  P və Q hər ikisi yüksüz molekuldur, lakin P molekulu Q molekulundan kiçikdir 



 

 

11.  A  qrafiki  hüceyrə  tsikli  tədqiqatları  zamanı  alınan  nəticəyə  əsasən  normal  bölünən  hüceyrənin 



histoqramını  göstərir.  Funksiyası  məlum  olmayan  “X”  proteininin  24  saatlıq  təsirinə  məruz  qalmış 

hüceyrənin histoqramı isə qrafik B-də təsvir edilmişdir (2 bal) 

 

 



“X”  proteininin  burada  funksiyası  ilə  bağlı  mülahizələrin  düzgün  (D)  və  ya  yanlış  (Y)  olduğunu 

müəyyənləşdirin.   

a. 

G0 və G1 fazasında inhibitor rolunu oynamaq 



 

b. 


G2 və M fazasında inhibitor rolunu oynamaq 

 

c. 



Apoptozu sürətləndirmək 

 

d. 



G1 və S fazasında inhibitor rolunu oynamaq 

 

 



 

 

 




12.  Həm alçaq ərazilərdə, həm də yüksəklikdə yaşaya bilən iki fərqli heyvandan götürülən qanın faizi 

(həcmcə) aşağıdakı cədvəldə verilmişdir (4 bal).  

 

Yüksəklik 



Miqdarı (%) 

Heyvan 1 

Dəniz səviyyəsi 

34 


Heyvan 2 

Dəniz səviyyəsi 

33 

Heyvan 1 



4700 m 

50 


Heyvan 2 

4700 m 


34 

 

Cədvələ əsasən, verilən mülahizələrin düzgün (D) və ya yanlış (Y) olduğunu müəyyənləşdirin  



a. 

2-ci heyvanla müqayisədə 1-ci heyvanın yüksəkliyə uyğunlaşması daha çətindir. 

 

b. 


1-ci heyvanla müqayisədə 2-ci heyvanın yüksəkliyə uyğunlaşması daha çətindir. 

 

c. 



1-ci  heyvanın  qanındakı  hemoqlobinin  oksigenə  olan  hərisliyi  alçaq  ərazilərdə  daha 

yüksəkdir 

 

d. 


1-ci heyvanla müqayisədə ikinci heyvanın hemoqlobininin oksigenə olan hərisliyi daha 

yüksəkdir 

 

 

13. Qrafikin B hissəsində fotosintezi artmağa qoymayan faktor hansıdır (1 bal)? 



 

 

a. CO



2

 qatılığı (konsentrasiyası)  

b. İşıq intensivliyi 

c. su 


 

 

 




Yüklə 56,41 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə