PoziTİVİzm nediR


KLASİK BİLİMİN ÖZÜ VE TEMEL ÇELİŞKİSİ



Yüklə 153,18 Kb.
səhifə3/6
tarix01.11.2017
ölçüsü153,18 Kb.
#7877
1   2   3   4   5   6

KLASİK BİLİMİN ÖZÜ VE TEMEL ÇELİŞKİSİ



Buraya kadar yapılan açıklamalardan ortaya çıkan (ve klasik bilimin “sistem” anlayışını da ortaya koyan) en önemli sonuç şudur: Klasik bilime göre (ve tabi pozitivist ontolojiye göre), her biri daha önceden biribirlerinden bağımsız “mutlak gerçeklikler” olarak varolan nesneler, bir araya geldikleri zaman, herhangi bir şekilde bir kuvvet-enerji sarfederek biribirlerini etkilerler, etkileşirler. Sonra da, bu kuvvetler aracılığıyla biribirlerine bağlanarak, her biri karşı tarafın kuvvet alanı içinde, yani bir kuvvetin etkisine tabi olarak varlıklarını sürdürürler. Bunun, bu birlikteliğin adına da “sistem” denilir.
Dikkat edilirse burada, her biri önceden “mutlak bir gerçeklik” olarak var olan nesneler, (bunların pozitivizmin de nesneleri olduğunu unutmayın!) biribirlerine bağlanarak bir “sistem” haline geldikten sonra da gene halâ biribirleri üzerine bir kuvvet uygulamaya devam etmektedirler. İşte, klasik fiziğin ve onun sistem anlayışının özü, ve de bu özden kaynaklanan çelişkisi tam bu noktadadır! Çünkü, kuvvet sarfetmek demek enerji sarfetmek demektir. Eğer, bir sistemi meydana getiren unsurlar, bir arada kalabilmek için, bu şekilde, devamlı enerji sarfetmek zorunda kalıyor olsalardı, sisteme dışardan enerji verilmemesi halinde, bir süre sonra sistemin çökmesi gerekirdi. Halbuki pratikte hiçte öyle olmuyordu! Örneğin, klasik fiziğe göre, elektron ve protonun biribirleriyle bağlı halde kalabilmeleri için (yani atomun varlığını sürdürebilmesi için) bunların elektriksel ve manyetik alanlarıyla, kuvvet-enerji sarfederek biribirleri üzerine sürekli etkide bulunuyor olmaları gerekmektedir. Bu durumda ise, sürekli enerji kaybı olacağından, sonuçta sistemin dağılması gerekecektir. Halbuki durum hiçte böyle olmuyor, elektron ve proton biribirlerine bağlı olarak kaldıkları halde sistem enerji kaybetmeden mevcut denge halini sürdürebiliyordu.
İşte, klasik fiziği-bilimi (ve de, pozitivist ontolojiyi-pozitivizmin “kendinde şey” “mutlak gerçeklik olarak varoluş” anlayışını) bitiren çelişki bu olmuştur. Çünkü, klasik fiziğin-bilimin sınırları içinde bu problemin çüzülmesi mümkün değildi. Klasik bilimin bağ-bağlılık, kuvvet ve sistem anlayışıyla bu problemi çözmek mümkün değildi!.

KUANTUM FİZİĞİNE GİRİŞ


Klasik fizikle elektromagnetik teorinin bağdaştırılmasında da, kökü az önce yukarda bahsettiğimiz probleme dayanan sorunlar vardı. Elektromagnetik teoriye göre, elektriksel olarak yüklü parçacıklar ivmelendirildikleri zaman enerji yayınlıyorlardı. Bu durumda, atom çekirdeğinin etrafında “düzgün dairesel” hareket yaparak dönmekte olan elektronların da sürekli enerji yayınlıyor olmaları gerekecekti!. Çünkü, elektronun “düzgün dairesel” hareketi de son tahlilde (klasik fiziğe göre) ivmeli bir hareketti. Ama eğer böyle olsaydı, o zaman da atom diye birşey olmayacaktı! Enerji kaybeden elektronlar çekirdeğin üstüne düşeceklerdi! Dünyanın sonu olurdu böyle birşey de!. Başka alternatif yoktu! Ya da belki de, belirli bir kuantum seviyesindeyken elektronun yaptığı yörünge hareketi “düzgün dairesel”-ivmeli bir hareket değildi! İkisi birden aynı anda doğru olamazdı bunların!
Problemi Bohr “çözdü”! Ama daha önce, Max Planck enerjinin “kuantum” adı verilen, belirli enerji kapasitesine sahip parçacıklar aracılığıyla alınıp verilebileceğini göstererek zaten klasik fizikten kuantum fiziğine geçişin yolunu açmış, bu yoldaki çalışmaların öncüsü olmuştu. Bohr buna, elektronların, “kuantum seviyeleri” adı verilen enerji seviyelerindeyken enerji alış verişinde bulunamayacaklarını, enerji alışverişinin ancak belirli kuantum seviyeleri arasındaki gidiş gelişler esnasında mümkün olabileceğini de ekleyerek problemin çözümünde son noktayı koymuş oluyordu. “Bohr’un Atom Teorisi” adı verilen teori böyle ortaya çıktı.

KUANTUM FİZİĞİNİN ESASLARI

Konuya açıklık getirebilmek için basit mekanik bir örnek verelim: Bir gün arabanızla giderken sürat tahdidini aşmışsınız! Evinize bir mektup geliyor ve 50 km yerine 70 km hızla gittiğiniz için belirli bir miktar ceza ödemeniz isteniyor! Ne yapacaksınız? Mecbur ödeyeceksiniz! Çünkü, radara yakalanmışsınız! Köşede gizlenmiş trafik polisleri radarla hızınızı ölçmüşler!. Üstelik bir de fotoğrafınızı çekmişler bu arada! Cumartesi günü saat 13’ de köprüyü geçerken, tam köprünün ortasında gerçekleşmiş olay! Yani, belirli bir “an” da ve belirli bir “pozisyondaki” hızınız tam olarak belirlenmiş, yapacak hiç bir şey yoktur! Ödüyorsunuz! Ödemeyip de olayı mahkemeye götürseniz ve deseniz ki, “hayır, ben 50 km ile gidiyordum. 70 km’lik hıza çıkmam radarın suçudur! Radardan gelen o sinyaldir ki, arabamın ivmelenmesine, yani hızının artmasına o sebep olmuştur”! Bu tür bir gerekçeyle kendinizi savunmanız ancak hakimi güldürmeye yeteceğinden ve siz de bunu bildiğinizden, ödüyorsunuz parayı, olay bitiyor!.


Ama diyelim ki, arabanıza, radardan gelen sinyali aldığı anda otomatik olarak arabanızı hızlandıracak özel bir alet monte edilmiş olsun! Biraz da abartarak, bu hız artışının aniden büyük boyutlara ulaşabileceğini de düşünelim! Aleti üreten ve arabaya monte eden firmadan da, aletin bu türden özelliklerine ilişkin resmi bir belge almışsınız, cebinizde duruyor! Bu durumda, bu belgeyi mahkemeye sunarak diyebilirdiniz ki, “bu alet bulunduğu sürece, hiç bir radar, hiç bir trafik polisi, bir arabanın, belirli bir andaki pozisyonunu ve hızını tam olarak belirleyemez!. Bu, prensip olarak mümkün değildir! Çünkü, “bilmek ölçmekle gerçekleşir, ölçmek ise, en azından tek bir fotonla dahi olsa etkilemektir. Ancak siz bunu yaptığınız anda da, arabanın yerini ve hızını değiştirmiş oluyorsunuz. Bu yüzden, elde edeceğiniz ölçü değerleri, ölçme işleminden bağımsız, objektif değerler olmayıp, ölçme işlemi esnasında gerçekleşen, gözlemciye göre, yani trafik polislerine göre bilgiler, değerler olacaktır”. Ve davayı kazanacaktınız!..
Yukardaki örnek bir metafor tabi, kuantum mekaniğinin özünü ortaya koyabilmek için kullandığımız mekanik bir örnek! Ama Heisenberg’in “Belirsizlik İlkeleri’nin” özü budur işte! Arabanın yerine, herhangi bir kuantum objesini koyun, örneğin bir elektronu, durum apaçık çıkar ortaya!.7 Elektronun kütlesi o kadar azdır ki, dışardan tek bir foton bile gelerek onu etkilese, hiç bir özel alet monte etmeye gerek kalmadan, o tek bir ölçme fotonu bütün süreci - ölçme işlemini etkileyebilir. Ve buradan yola çıkarak da biz deriz ki, “hiç bir gözlemci bir elektronun belirli bir andaki yerini ve hızını tam olarak belirleyemez”. İstediğiniz kadar hassas ölçü aletleri kullanınız, bu gene böyledir. Yani bu ilkesel bir olaydır.
Peki buradan çıkan sonuç nedir? “Gerçekte”, “gözlemciden bağımsız - objektif bir gerçeklik” olarak bir elektron vardır da, üzerinde ölçme işlemi yaparak onun uzay-zaman içindeki bu varlığına ilişkin değerleri bilmek mi mümkün değildir; yani, sorun bilme sürecinin eksiklikleriyle mi ilgilidir; elektronun, kütlesinin azlığından dolayı hassas olmasıyla mı ilgilidir? Yukardaki örnek mekanik bir örnek olduğu için sanki böyle bir sonuç çıkıyormuş gibi oluyor! Olaylara ve süreçlere -doğaya- halâ eski paradigma içinde bakan, kafa yapıları halâ klasik fiziğin çizdiği çerçeve içinde olan bir kısım bilimadamları gerçekten de böyle düşünüyorlardı; onlar kuantum fiziğini -mekaniğini- bu türden bir zemin üzerinde açıklamaya çalışıyorlardı, bu açık! Örneğin, Einstein da bunlardan biriydi! Ama bir Bohr bir Heisenberg, yani kuantum fiziğinin kurucuları hiçte böyle düşünmüyorlardı. Onlar diyorlardı ki:
Hayır, sorun sadece ölçme işleminin yetersizliğiyle ilgili değildir; çünkü, ölçme işlemine başlamadan önce “gerçekte”de bu türden değerler yoktur! “Nereden biliyorsunuz ki var olduğunu”? Bilmek ölçmekle gerçekleşiyordu, ama, ölçerek bilmeye çalıştığınız nesneye ait ölçü değerleri de ölçme işlemi esnasında yaratılıyordu!. Yani, olay bilincimize yönelik sübjektif bir eksiklikle, ya da, ölçme aletlerimizin yetersizliğiyle ilgili değildi. Bırakınız bir elektronun yerini ve hızını aynı anda tam olarak tesbit etmenin mümkün olamayacağını bir yana, ölçme işleminden önce aslında uzayda mutlak bir pozisyona ve hıza sahip bir elektronun “varlığı” bile tartışma konusuydu! Çünkü, bir elektronun belirli bir pozisyona sahip olarak gerçekleşmesi için onu mümkün olduğu kadar dalga boyu küçük bir fotonla etkilemeniz gerekiyordu. Ama hiç bir zaman, dalga boyu sıfır olan bir foton olamayacağından, ölçme fotonunun dalga boyu küçüldükçe frekansı da artacak, elektronu lokalize etmek için göstereceğiniz çaba onu daha çok ivmelendirecek, yani hızını daha çok değiştirecekti. Bu durumda, bir elektronun uzay içindeki pozisyonunu belirlemek için yapacağınız çalışmalar, aynı anda, onun momentumunu, ya da hızını belirlemek için yapacağınız çalışmaların önüne bir engel olarak çıkacaktı.
Aslında, sadece hız ve pozisyon da değildi söz konusu olan, ne kadar uğraşırsanız uğraşın, ne türden ölçme teknikleri kullanırsanız kullanın bir elektronun belirli bir andaki enerjisini bile tam olarak ölçmek-belirlemek mümkün değildi!. Bilim tarihine Heisenberg’in “belirsizlik ilkeleri” diye geçen ölçme-bilme işlemine yönelik bu ilkesel durum, o ana kadar geçerli kabul edilen bütün o pozitivist paradigmayı yerle bir ediyordu. Artık ne öyle “kendinde şey” nesnelerden, ne de bu türden nesnelere ait mutlak ölçü değerlerinden- bilgilerden bahsedilebilirdi..
Olayın çapını daha iyi kavrayabilmek için yukardaki paragrafı bir kere daha okuyun isterseniz! Bir yanda, belirli deneysel - bu anlamda bilimsel sonuçlar vardı ortada, diğer yanda ise günlük hayatımızın mekanik akışına dayanan-ama pratikte işimize yaradıkları için de halâ muhafaza ettiğimiz- yaklaşık değerler!. Gerçekten de, madem ki bilmek ölçmekle gerçekleşiyordu, ve ama ölçerken de bilme nesnesiyle etkileşerek onu değiştiriyorduk, o halde elde edeceğimiz ölçü değerleri mutlak bir uzay zaman içinde “ölçme işleminden önce de varolan” “objektif gerçekliğe” ait bilgiler olmuyordu. Bunlar, ölçme işlemini gerçekleştiren özne (ölçü aletleri de dahil olmak üzere bir bütün olarak özne, yani gözlemci) ile ölçme nesnesi arasındaki etkileşmeye bağlı olarak yaratılan değerlerdi. Sonuç apaçık ortadaydı!..
İşte tam bu noktada bir kısım biliminsanı diyor(du) ki, “iyi güzel, etkileşmeden dolayı sonuç böyle çıkıyor. Bu durumda elbette ki, elde edilen değerlerin “ölçme işleminden önce de” varolan değerler olduğunu söyleyemeyiz; ama bu, sadece bugün için, bilme sürecine ilişkin bir eksikliktir. Buradan yola çıkarak bilme nesnesinin ölçme işleminden önce objektif mutlak bir gerçeklik olarak varolduğu konusunda şüpheye düşemeyiz! Bilim sürekli gelişen ilerleyen bir süreçtir, bugün böyle, ama bir bakarsınız yarın ölçme işlemine yönelik bu eksiklik de ortadan kalkar ve problem çözülmüş olur”!
Bu şekilde düşünenler inançlı pozitivistler, ideolojik düşünen materyalistler oluyor! Bu nedenle, ne yapsan etsen bunları ikna etmek mümkün değildir! Ölçme nesnesini hiç değiştirmeden onun hakkında bilgiler elde edebilmek için dalga boyu sıfır olan bir foton kullanmanız gerektiğini (böyle birşeyin ise mümkün olamayacağını), ama zaten dalga boyu küçüldükçe bu sefer de frekansı büyüyeceği için, bu durumda foton nesneyi daha büyük bir enerjiyle etkileyerek değiştireceğinden, sonuç itibariyle “objektif mutlak kendinde şey bir gerçekliğe” ilişkin bilgiler elde etmenin hiçbir zaman söz konusu olamayacağını söyleseniz bile bunların görüşlerinin gene de değişmeyeceği açıktır!. Çünkü, dinsel metafiziğin yerine, gene metafizik bir “kendinde şey objektif mutlak gerçeklik” anlayışını koyarak bunlar da gene bir tür dogma yaratıyorlardı kendilerine. Hani biri-yani idealizm- “herşeyi yaratan” bir “idee” vardır diye başlıyordu ya söze; “nerden biliyorsun, nedir bu idee” deyince bunun bir cevabı var mıydı, yoktu tabi, çünkü bu bir “inançtı”!.. Ama aynı şeyi ötekiler de -pozitivist materyalist bilimciler de- yapıyordu şimdi! “Hani nerde sizin o objektif mutlak gerçekliğiniz” sorusuna onların da verecek bir cevabı kalmıyor; çünkü bu da bir inançtı artık!..
Aslında, bu andan, varılan bu noktadan-sonuçtan itibaren, artık sadece klasik anlamda materyalist ve de idealist felsefelerin, bunların savunucularının değil, pozitivizmin ve pozitivistlerin de bilimsel anlamda iflas ettiklerinin ilan edilmesi gerekirdi; ama öyle olmadı, biraz daha zamana ihtiyaç vardı!..

Yüklə 153,18 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə