Ölkəәdəәki səәnəәt mühitini normal görmürəәm



Yüklə 160,17 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix17.09.2018
ölçüsü160,17 Kb.
#68767


Türkiyəәli rəәssam: “Ölkəәdəәki səәnəәt mühitini normal görmürəәm” -

MÜSAHİBƏӘ



[ 03 İyun 2017 13:54 ] | Mais ƏӘlizadəә

Türkiyəәnin tanınmış rəәssam vəә pedaqoqlarından olan Səәnəәm

Dəәmirxanın APA-ya müsahibəәsi

 

- Reyner Maria Rilke deyir ki, yazmadan yaşaya biləәcəәyinəә



inanırsansa, yazma. Siz tablolarınızı çəәkməәdəәn yaşaya

biləәcəәyinizəә inanmadığınız üçün çəәkirsiniz?

 

- Eyniləә o cürdür. Məәncəә dəә özünü yaradıcılığa həәsr etmiş insanın



yazmadan, tablo çəәkməәdəәn, musiqi bəәstəәləәməәdəәn yaşaması

mümkün deyil. Yəәni səәnəәtləә həәr gün iç-içəә olmaq, onunla nəәfəәs

almaq lazımdır.

 

- Ümumi vəәziyyəәt  ayrı, siz özünüz tablo çəәkməәsəәniz, yaşaya



biləәcəәyinizəә inanırsınızmı?

 

- Mümkün deyil. Çörəәk yeməәk, su içməәk kimi məәnim üçün dəә



rəәsm çəәkməәk vazkeçilməәzdir. Onlar necəә ehtiyacdırsa, rəәsm

çəәkməәk dəә məәnim üçün o cür ehtiyacdır.

 

- Acanda  yeməәk yeyilir, susayanda su içilir. Rəәsm çəәkəәrkəәn

içinizi titrəәdəәn hissləәr nəәləәrdir?

 

- Söhbəәt yaradıcılığın mayasından gedirsəә, məәnim üçün həәr



şeydəәn əәvvəәl rəәng gəәlir, sonra forma, ondan sonra isəә rəәsmin bir

yerəә toplanması. Rəәng həәr şeyin başındadır - təәbiəәtdəә gördüyüm

bir rəәng məәni içinəә alırsa, onu əәsəәrləәrimdəә əәks etdirirəәm. Məәnəә

təәsir edəәn rəәngi əәsəәrimdəә yaradıcı şəәkildəә əәks etdirəә bilirəәmsəә, o

rəәng mütləәq məәnim kəәtanımdan insanlara da təәsir göstəәrir.

 

- Sizin dəә yaxından tanıdığınız türk rəәsm səәnəәtinin böyük



ustası Ergin İnan deyirdi ki, bir tablo barəәdəә “necəә əәsəәrdir?”

- sualı verilməәz. Önəәmli olan əәsəәrin tamaşaçıya təәsir edib-

etməәməәsidir. Daha çox rəәngdəәn təәsirləәndiyinizi dediniz. Bəәs

söz necəә, məәsəәləәn, şeir, ondan təәsirləәnmirsinizmi?

 

- Şeirdəәn çox məәn memarlıqdan təәsirləәnirəәm. Qəәdim yazılardakı



həәrfləәr məәnəә çox təәsir göstəәrir. Mesopotamiya mövzusundakı

səәrgimdəә memarlıq əәsəәrləәrindəәn yox, Şumer yazılarından istifadəә

edəәrəәk silsiləә əәsəәrləәr yaratmışdım. Şeirdəәn təәsirləәnmirəәm, yazı vəә

memarlıq məәnəә çox təәsir edir.

 

- Memarlıq deyəәndəә qəәdim arxitekturanı nəәzəәrdəә tutursunuz,

yoxsa...

 

- Yox, müasir memarlıq. Yazılarda isəә strukturdan çox



təәsirləәnirəәm.

 

- Bəәs, müasir memarlıq deyəәndəә nəәyi nəәzəәrdəә tutursunuz?

 

- Məәsəәləәn, Nyu-Yorka gedəәndəә oranın arxitekturasından çox



Türkiyəәli rəәssam: “Ölkəәdəәki səәnəәt mühitini normal görmürəәm” - 

MÜSAHİBƏӘ



APA Azeri Press Agency


təәsirləәnirəәm. Böyük binaların konstruksiyaları, yaratdıqları

siluetləәr, əәks-səәdalar məәnəә çox təәsir edir. Məәn tablolarımı

kvadratlara ayırıb, Nyu-Yorkdakı binalara baxanda rəәsmləәrimləә

ahəәngdar olduğunu görürəәm. Körpüləәrin arxitekturası da məәnəә

çox təәsir edir. Memarlığa vəә yazıya əәsaslanaraq çəәkdiyim silsiləә

tablolarım var.

 

- Məәşhur fransız antropoloq Claude Levi-Strauss “Hüzünlü

tropikləәr” kitabında yazır ki, Nyu-Yorkda “Wall street”i 

görəәndəәn sonra özünü Florensiyada hiss edib. Siz dəә eyni

şeyi hiss edirsinizmi?

 

- Məәn onlara bina kimi yox, səәnəәt əәsəәrləәri kimi baxıram.



ƏӘsəәrləәrimin ölçüləәri böyükdür, son əәsəәrimin ölçüsü 2X8 metrdir.

Nyu-Yorkdakı binalara baxanda  sanki onları öz kəәtanlarımın

üstündəә görürəәm. ƏӘsəәrləәrimi kəәsirəәm, parçaları bir-biriyləә

birləәşdirirəәm, sanki oradakı binalar da konstruksiya etibarı iləә

rəәsm əәsəәri kimi bir-birləәrinin içinəә keçir.

 

- Türk rəәsm səәnəәtinin bugünkü məәnzəәrəәsini izləәyəәndəә nəә



görürsünüz?

 

- İnsanın öz səәnəәt səәyahəәti içindəә fəәrqli yollara burulma ehtimalı



həәmişəә var. Retrospektiv səәrgiləәrəә baxanda da yaradıcılığı

boyunca fəәrqli istiqaməәtləәrəә getmiş ustaların olduğunu görürük.

Ancaq məәnim heç xoş qarsalamadığım şey budur: insanlar

fasiləәsiz şəәkildəә tablolar üzəәrindəә çalışırlar, bunu müsbəәt

qiyməәtləәndirməәk lazımdır. Bir dəә görürsünüz ki, siyasəәt dəәyişdi vəә

səәnəәtkarlar ona görəә həәrəәkəәt edirləәr. Siyasəәtləәrin dəәyişməәsi sizin

rəәsm çəәkməә təәrzini dəәyişdirməәməәlidir. Bu, məәnəә çox süni vəә

saxta gəәlir.

 

- Bunu səәnəәtkarın özünəә xəәyanəәti kimi qiyməәtləәndirirsiniz?

 

- Eyniləә o cür. Məәnəә görəә, saxtakarlıqdır. Özünün istəәdiyi kimi



yox, ogünkü siyasəәtəә uyğun şəәkil çəәkməәsi səәnəәtkarın

saxtakarlığıdır.

 

- Türkiyəәdəә deyirləәr ki, səәnəәtkarın əәsəәri o, dünyadan

gedəәndəәn sonra qiyməәtəә minir. Bu barəәdəә sizin fikriniz

necəәdir?

 

- Məәn bu cür baxıram: səәnəәtkarın əәsəәrinin ölümündəәn əәvvəәl



maddi dəәyəәri olmayıbsa, ölümündəәn sonra da yoxdur. İnsanların

birdəәn-birəә məәşhur olub, birdəәn-birəә yox olmasının səәnəәtləә heç

bir əәlaqəәsi yoxdur. Heç bir səәnəәt təәhsili olmayan insanın dost-

tanış qalereyaçı sayəәsindəә 5-10 tablo sataraq, bir anda məәşhur

olması normal hal deyil. Türkiyəәdəәki səәnəәt mühitini məәn çox

normal görmürəәm.

 

- Yəәni, qalereyalar istəәdikləәri kimi manipulyasiya edir...

 

- “Tamamiləә o cürdür” - deməәk istəәmirəәm. Xaricdəә qalereyalar



rəәssamları yaxından təәqib edirləәr. Orada illəәrini öz

emalatxanalarında keçirəәn, fasiləәsiz şəәkildəә əәsəәrləәr yaradan

insanlara qalereyalar uzun müşahidəәləәrdəәn sonra qapılarını

açırlar. Türkiyəәdəә bu hal yoxdur. Mediada adamlarınız varsa, sizi

səәnəәtkar kimi təәqdim edəә biləәrləәr, ancaq həәqiqəәt bu deyil.

 

- İvan Tretyakov qalereya açandan sonra rəәssamlarla




məәktublaşır, onlarla fikir mübadiləәsi aparırdı. Türkiyəәdəә sizin

tanıdığınız eləә bir qalareyaçı varmı?

 

- Universiteti bitirəәndəәn sonra açdığım səәrgiyəә bir qalereyaçı



gəәldi. Tablolarıma baxıb dedi ki, bunlar yorğan kimidir, kiçiltsəәn,

səәninləә əәməәkdaşlıq etməәyi çox istəәyəәrəәm. Beləә bir qalereyaçı

səәnəәtkarı necəә yönləәndirəә biləәr? Tablonun ölçüsünəә, mövzusuna

vəә formasına məәn qəәrar verirəәm. Qalereyaçılar məәnasız şəәkildəә

səәnəәtkarları yönləәndirməәyəә  çalışırlar. Ona görəә məәn dəә özəәl

qalereyalarla işləәməәyəә həәvəәs göstəәrmirəәm. Yönləәndirilməәk yox,

müstəәqil olmaq istəәyirəәm.

 

- Yaratdığınız həәr şeyin ancaq vəә ancaq sizin təәrəәfinizdəәn



görüldüyünəә, yaratdıqlarınızı özünüzün kəәşf etdiyinizəә

əәminsinizmi?

 

- ƏӘminəәm, çünki səәnəәtkar əәn böyük müşahidəәçidir. Yaxşı



müşahidəә qabiliyyəәtiniz varsa, təәbiəәtdəәki bütün fəәrqlilikləәri

hamıdan əәvvəәl görürsünüz. Başqalarının görməәdiyini görəә biləәn

insanlar səәnəәtkar ola bilirləәr.

 

- Türk rəәsm səәnəәtindəә özünüzü hansı əәnəәnəәnin içindəә



görürsünüz vəә ya əәnəәnəәdəәn tamamiləә kəәnardasınızmı?

 

- Türk rəәsm səәnəәtinəә baxanda məәn özümün əәnəәnəәçi xarakterim



olmadığını görürəәm, ona görəә özümü hansısa əәnəәnəәyəә aid edəә

bilmirəәm. Həәr hansı məәktəәbin dəә içindəә deyiləәm.

 

- Bəәs dünya səәnəәtinəә baxanda...

 

- Renessans dövrü səәnəәtkarlarının hamısına heyranam. O böyük



mirasdan kəәnara çıxanda isəә Henri Matisəә vurğunluğum var.

Nitsada onun evini muzeyəә çeviribləәr, oraya gedəәndəә səәnəәtkarın

böyüklüyünü içəәridəәki havadan hiss edirsiniz, o havayla

yaşayırsınız. Həәr dəәfəә görəәndəә çox təәsirləәnirəәm. ƏӘn çox

sevdiyimi səәnəәtkar Matisdir, ancaq onun kimi vəә ya başqa bir

səәnəәtkar kimi şəәkil çəәkəә bilməәk üçün narahat deyiləәm.

 

- Ölümündəәn sonra muzeyi səәnəәt məәbəәdinəә çevriləәn Türk

rəәssamları varmı vəә ya olacaqmı?

 

- Deyəәsəәn, Osman Həәmdinin evini o cür yapmışdılar. Bəәdri



Rəәhmi Eyyuboğlunun kreslosunu, fırçalarını Türkiyəәnin həәr

yerindəә  şagirdləәrəә, təәləәbəәləәrəә, səәnəәti sevəәnləәrəә göstəәrirləәr.

 

- Türkiyəәdəә rəәğbəәt göstəәrdiyiniz səәnəәtkarların adlarını

çəәkməәk istəәmirsinizmi?

 

- Bu suala cavab verməәyim.



 

- İlləәrdəәn bəәri aktiv pedaqoji fəәaliyyəәtiniz dəә var. Müəәllimlik

sizin yaradıcılığınıza hansı məәnada təәsir göstəәrir?

Şagirdləәrinizləә keçirdiyiniz vaxt sizi daha yaxşı şeyləәr

yaratmağa həәvəәsləәndirirmi?

 

- Özümün şəәkil çəәkməәyimdəәn əәlavəә, başqalarına da bu səәnəәti



öyrəәtməәk məәnəә yaxşı təәsir göstəәrir. Vaxtımı alır, ikisinin eyni

məәcrada irəәliləәməәsi çox çəәtindir. 3 ildir ki, pedaqoji həәyatıma

nöqtəә qoyub ancaq əәsəәrləәrimin üzəәrindəә çalışıram.

Emalatxanama xaricdəә səәnəәt təәhsili almaq istəәyəәn gəәncləәr gəәlir,




məәn onları xaricdəәki mühüm səәnəәt təәhsili qurumlarının

imtahanlarına  hazırlayıram. Türkiyəәdəәki imtahan sistemi çox

yanlış olduğundan Türkiyəә  universitetləәrinin incəәsəәnəәt

fakültəәləәrinəә abituriyent hazırlamıram. Abituriyent 3 saatda

müəәyyəәn qəәlibləәr çəәrçivəәsindəә nəәləәrisəә çəәkəә bilirsəә, onu

təәləәbəәliyəә qəәbul edirləәr. Eləә isəә gəәləәcəәyin səәnəәtkarını işin

əәvvəәlindəәn qəәlibəә salmaq, onu istedadını o qəәlib çəәrçivəәsindəә 

müəәyyəәnləәşdirməәk - böyük səәhvdir. Yaradıcı ruhu olan bir gəәnc

imtahanda  təәləәb ediləәn səәviyyəәdəә bir şey çəәkəә bilmirsəә, onun

istedadı eləә oradaca sönüb gedir. Bu, qəәtiyyəәn düzgün bir sistem

deyil. Rəәsmxəәt imtahanıyla universitetin incəәsəәnəәt fakültəәsinəә

təәləәbəә qəәbul etməәyin əәleyhinəәyəәm.

 

- Gündəә neçəә saat işləәyəә bilirsiniz?

 

- Həәyatım burada keçir, xüsusiləә, səәrgiyəә hazırlaşdığım vaxtlarda



gecəә-gündüz çalışdığımı deyəә biləәrəәm.

 

- Türkiyəәdəә səәnəәt aləәmindəә sizi razı salmayan başqa nəәləәr



var?

 

- Muzeyləәrin kifayəәt etməәməәsi, onlara diqqəәt yetirilməәməәsi,



xüsusiləә, uşaqların muzey məәdəәniyyəәtiyləә yetişdirilməәməәsi məәni

çox narahat edir.

 

- İstanbuldakı Arxeologiya muzeyi zəәnginlik baxımından

bəәlkəә dünyada ilk sıralardadır. Oradakı əәsəәrləәrin ictimaiyyəәtəә

tanıdılmadığından şikayəәtçisinizmi?

 

- Ankaradakı Anadolu məәdəәniyyəәtləәri muzeyi xəәzinəәdir, Zeugma



muzeyi həәmçinin. Bunlar kimi o qəәdəәr muzey var ki...

 

Uşaqların muzeyləәrəә öyrəәşdirilməәsi lazımdır. Xaricdəә müəәllimləәr



bağça yaşından başlayaraq, uşaqları sanki muzeyləәrin içindəә

böyüdürləәr. Bizdəә isəә muzeyəә yanaşma təәrzləәri uşaqlara heç nəә

vermir. Şagirdləәri muzeyəә aparmaq - planda olan işi yerinəә

yetirməәkdəәn başqa bir şey deyil. Avropada bütün gəәncləәr

muzeyləәrdəәdir, çünki muzeyləәrdəә qəәdəәr fəәrqli mahiyyəәtdəә 

təәdbirləәr keçirirləәr ki, gəәncləәr oraya can atırlar. Metropolitan

muzeyindəә bilet 20 dollardırsa, səәnəә deyirləәr ki, nəә qəәdəәr verəә

bilirsəәn, ver. 1 dollar verib muzeyəә girirsiniz. Eyni  biletləә 2 gün

gəәzəә bilirsiniz. Bizdəә muzeyləәrin açılıb-bağlanma saatları

insanların oralara işdəәn sonra gedəә bilməәyinin qeyri-mümkün

edir. Avropada gecəә saat 12-dəә muzeyləәrdəә proqramlar olur.

Türkiyəәdəә muzeyləәr bank kimi saat 5-dəә bağlanır, məәn oraya



necəә gedim?..


Yüklə 160,17 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə