İşletmelerin büyüklükleri arasındaki sınırlar çeşitli ölçülere göre belirtilmektedir. Bu ölçütler



Yüklə 1,91 Mb.
tarix20.09.2018
ölçüsü1,91 Mb.
#69819



İşletmelerin büyüklükleri arasındaki sınırlar çeşitli ölçülere göre belirtilmektedir. Bu ölçütler:

  • İşletmelerin büyüklükleri arasındaki sınırlar çeşitli ölçülere göre belirtilmektedir. Bu ölçütler:

  • Nicelik belirten ölçütler

  • Nitelik belirten ölçütler



Çalışanların sayısı,

  • Çalışanların sayısı,

  • Belirli bir süre içinde ödenen ücret ve aylıkların toplamı,

  • Belirli bir süre içinde kullanılan hammadde miktarı,

  • Harcanan enerji miktarı gibi faktörlerdir



Müteşebbisin fiilen işletmede çalışması,

  • Müteşebbisin fiilen işletmede çalışması,

  • Işbölümü ve uzmanlaşma derecesi sermayenin sınırlı oluşu,

  • Mali yetersizlik ve yönetim tekniklerinin uygulanmaması veya yetersizliği gibi faktörlerdir



Üretilen mal ve hizmet türüne göre işletmeler

    • Üretilen mal ve hizmet türüne göre işletmeler
    • Mülkiyet durumlarına göre işletmeler
    • Faaliyet alanlarına göre işletmeler
    • Büyüklüklerine göre işletmeler


a.Dayanıklı tüketim malı üreten işletmeler.

        • a.Dayanıklı tüketim malı üreten işletmeler.
        • mobilya,halı ve beyaz eşya olarak adlandırılan, kullanım süresi uzun olan ürünlerdir.
        • b.Dayanıksız tüketim malı üreten işletmeler.
        • ekmek, peynir gibi gıda ürünleri ve deterjan gibi birkaç kez kullanıldığında tükenen kısa ömürlü tüketim ürünleridir.
        • c. Hizmet Üreten İşletmeler.
        • ulaştırma işletmeleri ve bankacılık işletmeleridir.


        • a. Özel işletmeler.
        • Üretim araçlarının mülkiyeti, özel teşebbüse ait olan işletmelerdir.
        • Burada işletmenin mülkiyeti, gerçek veya tüzel kişilere ait olabilir.
        • Tek kişi işletmesi
        • Şirket veya kooperatif
        • b. Kamu işletmeleri.
        • Sermayesinin tamamı veya yarıdan fazlası devlete veya devlete bağlı kamu tüzel kişilerine ait olan işletmelerdir.
        • Sosyal güvenlik kuruluşları,
        • Döner sermayeli işletmeler.
        • Özel bütçeli devlet işletmeleri.
        • Yerel yönetim.
        • Kamu İktisadi Teşebbüsleri (KİT)


c. Karma işletmeler.

        • c. Karma işletmeler.
        • Gerçek veya tüzel olsun, özel kişiler ile kamu tüzel kişilerinin birlikte kurdukları ve kamunun pay çokluğuna sahip olduğu işletmelerdir.
        • Örnek: Demir Çelik Fabrikaları gösterilebilir.
        • d. Yabancı sermayeli işletmeler.
        • Mülkiyeti yabancı girişimcilere ait olan işletmelerdir. Bu işletmeler, yabancı sermaye sahiplerinin ülkedeki özel veya kamu kuruluşlarıyla işbirliği yapmaları ile kurulabildiği gibi, yabancı girişimciler tek başlarına da bu tür işletmeleri kurabilirler.


        • Yabancı sermayeli işletmeler:
        • Yabancı sermayeyi teşvik kanununa göre,
        • Petrol kanununa göre,
        • İki ve çok taraflı anlaşmalara göre,
        • Türk parasının kıymetini koruma kanununa göre,kurulan işletmelerdir.


Bu işletmeler üçe ayrılır:

  • Bu işletmeler üçe ayrılır:

  • Sanayi işletmeleri

  • Ticaret işletmeleri

  • Hizmet işletmeleri



1. Sanayi işletmeleri.

  • 1. Sanayi işletmeleri.

  • Belirli hammaddeleri işleyerek, şeklini değiştirerek, bir araya getirip monte ederek yeni bir mal ortaya çıkarırlar.

  • Örnek:otomobil, buzdolabı, mobilya, çanta, gibi

  • 2. Ticaret İşletmeleri

  • Üretilmiş olan malın alınıp satıldığı işletmelerdir.

  • Örnek:halı, mobilya, giyim gıda maddeleri gibi

  • 3. Hizmet İşletmeleri

  • turizm, banka, sigorta, eğitim vb. hizmetleri yapan işletmeler



İşletmeler sınıflandırılırken;

  • İşletmeler sınıflandırılırken;

  • işletmenin kuruluş yerinin büyüklüğü,

  • istihdam edilen personelin sayısı,

  • üretim ve satış hacmi,

  • öz sermaye,

  • faaliyet kârı gibi ölçütler kullanılır.



Büyüklük açısından işletmeler:

  • Büyüklük açısından işletmeler:

  • Cüce İşletmeler

  • Küçük İşletmeler

  • Orta İşletmeler

  • Büyük İşletmeler

  • Çok Büyük İşletmeler

  • Not:Optimal işletme büyüklüğü, mal ve hizmet başına ortalama maliyetin en düşük olduğu büyüklüktür.



İşletmeler büyüklüklerine göre nicel ve nitel olmak üzere iki sınıfa ayrılır.

  • İşletmeler büyüklüklerine göre nicel ve nitel olmak üzere iki sınıfa ayrılır.

  • 1.Niceliksel (Kantitatif)

  • İstihdam edilen personel sayısı,

  • Toplam işletme sermayesi,

  • Yıllık üretim ve satış miktarı,

  • Toplam yatırım miktarı

  • Çalışanlara ödenen toplam ücret miktarı,

  • Kullanılan hammadde malzeme miktarı,

  • Kuruluş yerinin fiziksel büyüklüğü,

  • Sektördeki pazar payı

  • Makine parkının büyüklüğü,

  • Kullanılan enerji miktarı,



2. Niteliksel (Kalitetif)

  • 2. Niteliksel (Kalitetif)

  • yönetim biçimi,

  • hukuksal yapı

  • Pazar yapısı

  • Aynı veya farklı endüstrilerdeki işletmelerle ilişki düzeyi,

  • Bazı araştırmacılara göre Nitel kriterleri şöyle sıralayabiliriz.

  • 1. Cüce İşletmeler

  • 2. Küçük İşletmeler

  • 3. Orta Büyüklükteki İşletmeler

  • 4. Büyük İşletmeler

  • 5. Çok Büyük (Dev) İşletmeler



1.CÜCE İŞLETMELER :

  • 1.CÜCE İŞLETMELER :

  • Tek bir çalışanı bile tam gün çalıştıramayacak kadar küçük işletmelere denir. Burdan elde edilen gelir bir aileyi geçindirmeye bile yetmez.

  • 2. KÜÇÜK İŞLETMELER:

  • İşgören sayısı 1-5 arası olan işletmelerdir.

  • Bağımsız mülkiyete konu olan işletmelerdir.

  • Genellikle başka fırsatların yokluğu nedeniyle kurulan veya miras yoluyla devreden işletmelerdir.

  • İşletme sahipliği ve yöneticiliği aynı şahısta toplanmıştır.

  • Basit ve yalın bir örgütsel yapısı vardır



Küçük İşletmelerin Başlıca Faydaları:

  • Küçük İşletmelerin Başlıca Faydaları:

  • Küçük işletmeler bir mamulden diğerine kolaylıkla geçebilirler; bundan dolayı talepteki değişmelere karşı esnek bir yapı gösterirler.

  • Sınırlı sermayeyle kolaylıkla kurulabilirler.

  • Ürünlerinde nitelik önemli olduğu için, yüksek gelirli ve sipariş verme imkânına sahip kişilerin talebini karşılayabilirler.

  • Pazarda tüketicilerle, işletme içinde çalışanlarla ferdi ilişkiler kolayca kurulabilir.



Küçük İşletmelerin Başlıca Sakıncaları:

  • Küçük İşletmelerin Başlıca Sakıncaları:

  • Gelişme imkânları oldukça dardır.

  • Üretim teknolojilerinin kolayca değiştiremezler, üretim geliştirme ve çeşit-lendirme imkânları yoktur.

  • Küçük işetmelerin başında bulunanlar ve çalışanlar genellikle iyi bir eğitim görmeyip, tecrübeye ve görgüye dayanarak yetişmiş kişilerdir. Uzman per¬sonel çalıştırma olanakları pek yoktur.



3. ORTA BÜYÜKLÜKTEKİ İŞLETMELER:

  • 3. ORTA BÜYÜKLÜKTEKİ İŞLETMELER:

  • Genellikle limited şirket biçiminde kurulurlar. Limited şirketler aile ortaklıkları olarak görülür.

  • 5-50 kişi arasında değişen çalışanı vardır

  • Dayanıklı tüketim mallarının imal edildiği işletmelerdir.

  • 4. BÜYÜK İŞLETMELER:

  • İşgören sayısı 50'den fazla olan işletmelerdir.

  • Çoğu anonim şirket biçiminde örgütlenmişlerdir

  • Sermaye piyasalarıyla önemli ilişkileri vardır.

  • Bu işletmelerin hisse senetleri, sık sık el değiştirir



BÜYÜK İŞLETMELERİN FAYDALARI:

  • BÜYÜK İŞLETMELERİN FAYDALARI:

  • Geniş tüketici gurubunu tatmin ederler,

  • Genelikle yüksek kâr elde etme imkânına sahiptirler,

  • Modern teknikleri uygulayabilirler

  • Yüksek vasıflı yöneticilerle, uzmanlar çalıştırılabilirler,

  • Kredi imkânları oldukça geniştir,

  • Çalışanlarına sosyal ve kültürel olanak sağlarlar,

  • İstatistiklerde, yeni buluşlarda ve bilimsel araştırma sonuçlarında geniş ölçüde yararlanma imkânına sahiptirler.



BÜYÜK İŞLETMELERİN SAKINCALARI:

  • BÜYÜK İŞLETMELERİN SAKINCALARI:

  • Değişen tüketici taleplerine uydurulması ve imalat programlarınındeğiştirilmesi kolay değildir,

  • Organizasyon işlemleri çok güç ve yüksek maliyetlidir,

  • İşletme içinde çalışanların haberleşmeleri oldukça zordur,

  • Üretim fazlasının elde kalması ihtimali vardır.



5. ÇOK BÜYÜK ( DEV ) İŞLETMELER:

  • 5. ÇOK BÜYÜK ( DEV ) İŞLETMELER:

  • Niceliksel ve niteliksel bakımdan çok büyük işletmelerdir (çok uluslu)

  • Personel sayısı 2000'den fazladır

  • Pazar büyüklükleri diğer işletmelerden daha büyüktür

  • Rekabet güçleri, yatırım yapma yetenekleri, araştırma geliştirmeye ayırdıkları pay ve sermaye büyüklükleri göreli olarak çok büyüktür

  • Pahalı yatırımlar yapabilir, maliyeti çok yüksek araştırma geliştirme çalışmalarına kaynak ayırabilirler



İşletmeleri büyümeye iten nedenler :

  • İşletmeleri büyümeye iten nedenler :

  • a. Hammadde teminindeki kolaylık

  • b. Büyük işletmelerde birim maliyet daha düşüktür.

  • c. Büyük işletmelerin teknik yenilikleri izleme kapasitesi yüksektir.

  • d. Satış olanaklarında üstünlüklere sahiptirler.

  • Nüfuz/etki yetenekleri yüksektir.



İşletme büyüklüğünü etkileyen faktörler:

  • İşletme büyüklüğünü etkileyen faktörler:

  • Bugünkü ve gelecekteki pazar şartları ve talep durumu,

  • Sermaye ve kredi tedarik durumu,

  • İşletme yöneticilerinin yönetim beceri ve yetenekleri.

  • Pazar şartları ve talep durumu.

  • Sermaye ve kredi tedarik durumu.

  • İşletme yöneticilerinin yönetim beceri ve yetenekleri



İşletmeleri küreselleşmeye iten faktörler:

  • İşletmeleri küreselleşmeye iten faktörler:

      • a)Makro-Ekonomik Faktörler
      • b)Politik Faktörler
      • c)Teknolojik Faktörler
      • d)Örgütsel Faktörler
  • İşletmelerin büyümeleri iki şekilde olur.

    • 1. İç Büyüme (özkaynaklarıyla )
    • 2. Dış Büyüme


1.1 İç Büyüme

  • 1.1 İç Büyüme

  • Otofinansman yoluyla büyümedir.

  • Otofinansman;

  • Bir işletmenin kendi gücüyle sermaye yaratması ve faaliyet süresi boyunca ihtiyaç duyduğu sermaye ihtiyacını kendi içinden karşılamasıdır.



İç Büyüme 4 şekilde olur:

  • İç Büyüme 4 şekilde olur:

  • Ekonomik büyüme

  • Fiziksel büyüme.

  • Sosyal büyüme.

  • Örgütsel büyüme.



Dış büyüme, bir işletmenin başka bir işletmeyi satın alması veya işletmenin başka bir işletmeyle birleşmesi şeklinde olan büyüme biçimidir.

  • Dış büyüme, bir işletmenin başka bir işletmeyi satın alması veya işletmenin başka bir işletmeyle birleşmesi şeklinde olan büyüme biçimidir.

  • Dış Büyüme 4 şekilde olur:

  • Yatay büyüme

  • Dikey büyüme

  • Çapraz (Karma) büyüme

  • Dairesel Büyüme

  • .



1. Yatay Büyüme:

  • 1. Yatay Büyüme:

  • Aynı iş kolunda çalışan birden fazla işletmenin birleşmesiyle meydana gelen büyümeye yatay büyüme denir.

  • Genel olarak, işletmelerden biri diğer işletmeyi satın alarak kendi mülkiyetine geçirmek suretiyle olur.

  • .



2. Dikey Büyüme

  • 2. Dikey Büyüme

  • Malların üretiminin ve dağıtımının farklı işletmeler tarafından yapılması durumunda meydana gelen büyüme biçimidir.

  • ( tedarikçi farklı, üretici farklı ve pazarlamacı farklı işletmeler) Bu zincirdeki işletmelerden birinin diğerini satın alması durumunda dikey büyüme gerçekleşmiş olur.

  • ** üretim girdilerini sağlayan işletmeyi satın alarak büyürse geriye doğru dikey büyüme,

  • **mal sattığı işletmeyle birleşirse ileri doğru dikey büyüme gerçekleşmiş olur.

  • .



3. Çapraz (Karma) Büyüme

  • 3. Çapraz (Karma) Büyüme

  • Farklı faaliyet kolundaki başka bir işletme ile birleşirse çapraz büyüme gerçekleşmiş olur.

  • Çapraz büyüme iş zenginleştirmesi şeklinde olur.

  • Örnek: Ayakkabı üreten bir işletme ile kırtasiye malzemeleri üreten bir işletmenin birleşmesi

  • 3. Dairesel Büyüme

  • Faaliyette bulunulan alandaki diğer işletme faaliyetlerinin kontrolünü ele alan bir büyüme biçimidir.



İşletmeler bazen ne iç büyüme, ne de dış büyüme yolunu seçerler. Örneğin centilmenlik anlaşması yapmak.

  • İşletmeler bazen ne iç büyüme, ne de dış büyüme yolunu seçerler. Örneğin centilmenlik anlaşması yapmak.

  • Centilmenlik antlaşması:tarafların çıkarlarının karşılıklı korunduğu ve tarafların veya bunlardan birinin vazgeçmesi halinde hiçbir yaptırımın söz konusu olmadığı anlaşmadır.

  • Dış Büyümede Birleşme 6 şekilde olur:

  • 1.Konsorsiyum (konsern) 2. Tröst

  • 3. Kartel (ayni iş kolunda çalışanlar) 4. Holding

  • 5. Merger(füzyon) 6. Korner.



1. Konsorsiyum (konsern)

  • 1. Konsorsiyum (konsern)

  • İki veya daha fazla işletme belirli bir amacı elde etmek için geçici olarak aralarında anlaşırlarsa buna konsorsiyum (konsern) denir.

  • Bu işletmeler hukuki bağımsızlıklarını korurlar. Rekabeti azaltmak veya bir işletmenin yerine getiremediği büyük işleri gerçekleştirmek için böyle bir büyüme yoluna gider.

  • Konsorsiyumlar, büyük işlerin, bir tek firmanın üstesinden gelemeyeceği durumlarda kurulur.

  • Projenin bitmesiyle birlikte konsernler ortadan kalkar

  • Örneğin, Keban barajı ve hidroelektrik santrali,



2. Tröst

  • 2. Tröst

  • Birden fazla firmanın tek bir yönetim altında birleşmesidir.

  • Birden fazla işletmenin hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını tamamen ortadan kaldırarak oluşturdukları birleşmeye denir.

  • Tröst üyeleri bağımsızlıklarını tümüyle yitirirler.

  • Tröstlerin birçok çeşitleri vardır.

  • Ünit tröstleri.

  • Yatırım tröstleri.

  • Oy tröstleri.



3. Kartel

  • 3. Kartel

  • Aynı alanda çalışan iki veya daha fazla işletmenin, rekabeti azaltmak veya ortadan kaldırmak için, ekonomik ve hukuki bağımsızlıklarını yitirmeden yaptıkları anlaşma ile oluşturdukları tekelci birliktir.

  • Aynı malı üreten firmalardan oluşan kartele yatay kartel,

  • Gerekli ara malları üreten firmalardan oluşan kartele dikey kartel denir.

  • Kartele giren işletmeler, ortak bir üretim ve fiyat politikasını kabullenmek zorundadırlar.



3. Kartel

  • 3. Kartel

  • Önemli Kartel türleri:

  • • Miktar kartelleri. Ortakların, üretim miktarını belli bir seviyede tutmak için anlaşarak mal arzını istedikleri düzeyde ayarladıkları, böylece fiyatın üst düzeyde oluşmasını sağlayarak, tekel kârı elde ettikleri kartellerdir (OPEC).

  • • Fiyat kartelleri. Üye işletmelerin ürünlerini kartelin belirlediği fiyatın altında satamadıkları kartellerdir.

  • • Pazarlama kartelleri üye işletmelerin ürünlerini tek elden satmaları amacıyla kurulur.

  • • Pazarlama bölgesi kartelleri

  • • Kâr dağıtım kartelleri

  • • Satın Alma Kartelleri.



.Karteller aynı iş kolunda çalışan işletmelerin bir araya gelmesiyle,

  • .Karteller aynı iş kolunda çalışan işletmelerin bir araya gelmesiyle,

  • Tröstler ise aynı iş kolunda olabileceği gibi, değişik işkolundaki işletmelerin birleş¬mesiyle de oluşturulabilir.

  • Kartele üye işletmeler hukuki ve ekonomik bağımsızlıklarını korurlarken,

  • Tröst üyeleri bağımsızlıklarını tümüyle yitirirler.



4 . Holding

  • 4 . Holding

  • Bir veya birden çok işletmenin pay senetlerinin denetimine sahip olan şirkete holding denir.

  • Başka bir tanımla holding; bir veya birden fazla şirketin hisselerini belirli bir miktarda elinde bulundurarak yönetimini denetleyen veya etkileyebilen şirkettir. Holding işletmeler arası bir birleşme şeklidir.

  • Holdingler açık olarak kurulurlar. Yani kartel ve tröstlerde olduğu gibi gizli ve kanunlara aykırılığı söz konusu değildir.

  • Bu bakımdan holdingler kanunların da itibar ettiği birleşme şeklidir.



5 . Merger (Füzyon, Tam Birleşme)

  • 5 . Merger (Füzyon, Tam Birleşme)

  • Füzyon kavramı, büyük bir işletmenin bir veya birkaç küçük işletmeyi satın alması anlamına gelir.

  • Füzyon yolu ile birleşen işletmelerin hukuki varlıkları tamamen ortadan kalkar ve yeni bir işletme doğar. Bir ekonomide görülen füzyon hızlı büyümenin sonucudur.

  • Yeni bir işletme olarak ortaya çıkmaları da mümkündür.

  • Aynı endüstri dalındaki firmaların yeni rakip firmalarla birleşmelerine yatay birleşme denir

  • Birbirlerine ara malı veya yarı mamül sağlayan firmaların birleşmesine dikey birleşme adı verilir.



5 . Merger (Füzyon, Tam Birleşme)

  • 5 . Merger (Füzyon, Tam Birleşme)

  • Merger üç şekilde ortaya çıkabilir:

  • Bir A şirketin bir B şirketinin tüm mal varlıklarını satın alması

  • A şirketi, B'nin hisse senetlerini satın alarak onun holding şirketi olur. Bu durumda B ayrı olarak faaliyetini sürdürür.

  • A şirketi, B şirketinin bütün malvarlığını ve borçlarını devralarak, B'nin kişiliğine son verir

  • Füzyon, günümüzde şirket evliliği olarak da bilinen şirket birleşmelerinin bir şeklidir.

  • Füzyonun ayırıcı özelliği, işletme mülkiyetindeki birleşmedir.



6 . Korner

  • 6 . Korner

  • Borsada taşınır malların spekülasyonunu gerçekleştirmek ve sürdürmek amacıyla kurulan işletmeler "korner" olarak adlandırılır.

  • Kornerler daha çok menkul kıymetler borsasında faaliyet gösteren, hisse senedi, tahvil gibi menkul kıymetlerden spekülatif kazanç hedefleyen ve işletmeler arasında resmi olmayan, sözlü anlaşmalarla kurulan birliklerdir.

  • İşletmeler arası birleşmenin diğer bir şekli de "pool"dür.

  • Pool:Geçici ve gizli bir işbirliği ile kurulan ve işleyişi itibariyle kartele benzeyen ekonomik birliklerdir.




Yüklə 1,91 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə