Halk edebiyatinin genel özellikleri Dil, halkın konuştuğu dildir



Yüklə 445 b.
səhifə10/10
tarix25.06.2018
ölçüsü445 b.
#51795
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

Onunla ilgili gülmeceleri oluşturan öğelerin odağı sevgi, yergi, övgü, alaya alma, gülünç duruma düşürme, kendi kendiyle çelişkiye sürükleme, dinin temel kabulleriyle çelişmeden çok ince bir söyleyişle hoşgörüyü yeğlemedir. Özellikle karşısındakinin durumuyla çelişki içinde bulunma, gülmecelerinin genel özelliğidir.

  • Hocanın nefis, güldürücü olduğu kadar düşündürücü de olan ve bir ders alma niteliği taşıyan fıkraları yalnız Türkiye’de değil bir çok ülkede de sevilmiştir.

  • Nasrettin Hoca’ya ait olduğu zannedilen birçok fıkra aslında sonradan onun adına uydurulmuş fıkralardır.



  • EŞREFOĞLU RUMİ (?-1409)

    • Asıl adı Abdullah olan şair "Kadiri Tarikatı"nın "Eşrefiye" kolunun

    • kurucusudur.

    • Mısır'dan göç edip İznik'e yerleşen bir ailenin çocuğudur; İznik’te öldü, kendi tekkesine gömüldü.

    • Medrese eğitimi aldı.

    • Eşrefoğlu Rumi, Emir Sultan'ın hizmetinde bulunmuş, daha sonra Ankara'ya giderek Hacı Bayram Veli'nin dervişi, sonra da damadı olmuştur.

    • Eşrefoğlu Rumi şiirlerini hem aruz, hem hece ölçüleriyle yazmıştır.

    • Eşrefoğlu Rumi de Yunus Emre'nin yolundan, izinden giden ozanlardandır.

    • Şiir: "Eşrefoğlu Divanı" adlı yapıtta toplanmıştır.

    • Düzyazı: Müzekki'n-Nüfus (nefsi terbiye etme yolları)



    HACI BEKTAŞ-I VELİ (1209-1270)

    • 13.yy’da yaşamıştır,Türkistan’ın Nişabur şehrinde doğmuştur.

    • İyi bir eğitim gördü.

    • A.Yesevi’nin isteğiyle Anadolu’ya (Kırşehir civarında şimdiki adı Bektaş olan Sulucakarahöyük’e gelmiştir.

    • Anadolu’nun Türkleşmesinde ve İslamlaşmasında önemli rol oynadı; öğrenciler yetiştirdi.

    • Makalat: Bilinen tek eseridir. Sohbetler, sözler anlamına gelir. Tasavvuf konuları bölümler halinde işlenir. A. Yesevi’nin Fakirname’sinin açıklaması niteliğinde bu eserde; dört kapı, kırk makam, Hz. Adem (as.) yaratılışı, Şeytan ve işleri, Şeytan’dan korunma yolları, Allah inancı ve sevgisi gibi konuları işler.



    HACI BAYRAM VELİ (1325- 1429)

    • Asıl adı Numan olan mutasavvufumuz; şeyhi Somuncu Baba’ya bir bayram günü bağlandığı için bu adla anılmıştır.

    • Bayramiyye Tarikatının kurucusudur.

    • Ankara'nın Çubuk civarında bir köyde doğmuş; 1429’te Ankara'da ölmüştür.

    • Medrese eğitimi görmüştür.

    • Kayser, Aksaray, Şam ve Hicaz’da bulundu.

    • İlginç bir yaşamı olduğu bilinmektedir.

    • Şiir: Aruzla 2, heceyle 3 şiiri

    • Mektup: Türkçe yazılmış bir mektubu vardır.



    PİR SULTAN ABDAL (?-1560)

    • 16.yy’da yaşamış Alevi-Bektaşî bir şairdir.

    • Hakkında fazla bilgi yoktur; asıl adı Haydar’dır.

    • Sivas’ın Banaz köyünde doğmuştur.

    • İran yanlısı mezhep olaylarına karıştı.

    • Sivas Beylerbeyi Hızır Paşa, onu astırdı.

    • Şiî-Batınî inançları güçlü bir lirizmle dile getirdi.

    • Araştırmalarda 6 ayrı Pir Sultan kimliğine değinilir.

    • Tekke ve tasavvufun kalıplarını aşıp geniş bir halk kesimine seslendi. Aşk, tasavvuf (yüzeysel olsa da) ve kavga, tabiat konularını işledi.

    • Medrese öğrenimi görmediği için, Divan Edebiyatı'ndan hiç etkilemedi.

    • Şiirlerinde duru ve yalın bir kullandı.



    ERZURUMLU İBRAHİM HAKKI (1703-1772)

    • Şair, bilgin ve mutasavvuf olarak bilinen şair; din, edebiyat, psikoloji, matematik ve astronomi gibi değişik alanlarda eser verdi.

    • Tillo’da gözlem evi kurdu; günümüzde doğruluğu ispatlanan astronomik incelemeler yaptı.

    • Erzurum’un Hasankale (Pasinler) ilçesinde doğdu.

    • İstanbul, Mısır ve Hicaz’da bulundu; sonra Siirt’in Tillo ilçesine yerleşti ve orada öldü.

    • Allah aşkını işleyen şiirleri (ilahileri) meşhurdur.

    • Şiir: Divan

    • Düzyazı: Marifetname ( çeşitli bilgilerden bahseder)



    NİYAZİ-İ MISRÎ 17 yy. (1617-1694)

    • Asıl adı Mehmet Şemseddin’dir.

    • Malatya’da doğdu, Mısır’da eğitim aldı.

    • Şeyh Sinan Ümmî’den tasavvuf eğitimi aldı.

    • Dünyanın birçok yerini (Anadolu, Arabistan) gezdi; irşat ve lebliğ vazifesinde bulundu; sürünler yaşadı, Limmi adasında sürgündeyken öldü.

    • Şiirlerini aruz ve hece ölçüsüyle yazdı; asıl şöhretini heceyle yazdığı ilahilerde yakaladı.

    • Aruzla yazdığı şiirlerde Fuzulî ve Nesimî’nin, heceyle yazdığı şiirlerde de Yunus Emre’nin etkisi görülmektedir.

    • Eser: Şerh-i Nutk-ı Yunus Emre

    • İlahileri ve tasavvufi eserlerinin yanı sıra tefsirleri de vardır.



    ABDAL MUSA SULTAN (14 yy.)

    • Abdal Musa Sultan, ünlü bir ozan ve düşünürdür.

    • Aslen Horasan'lı dır.

    • Osmanlıların Bursa'yı fethi yıllarında Orhan Bey'in askerleriyle savaşlara katıldığı ve büyük yararlıklar gösterdiği söylenir.

    • Hacı Bektaş Veli'nin önde gelen halifelerindendir. Payesi sultanlık, mertebesi "Abdallık".

    • Elmalı, Tekke köyündeki dergahı, ilk Bektaşilerin dört büyük "Asitane-i Bektaşiyan" dan biridir.

    • Abdal Musa Sultan, Elmalı yöresinde kurduğu tekkesinde sayısız kişiler irşad etmiş (uyarmış) ve bunlar arasında büyük ozanlar yetişmiştir. Alevi-Bektaşi şairlerden Kaygusuz Abdal'dır.



    KAYGUSUZ ABDAL (15. yy)

    • Doğum tarihi ve yeri ile ölüm tarihi ve yeri kesin olarak bilinmemektedir.

    • Asıl adının Alâeddin Gaybî olduğu söylenir.

    • İyi bir eğitim görmüş ve Bektaşi şeyhi Abdal Musa’nın dergahına girmiştir.

    • Mekke ve Mısır’a gittiği, Hac dönüşü öldüğü ve bir mağaraya gömüldüğü söylenir. Bir başka söylentiye göre de Antalya Elmalı’da gömülüdür.

    • Şeyhi Abdal Musa gibi o da Bektaşi-Alevi edebiyatının kurucularından sayılır.

    • Yunus Emre’nin takipçilerindendir.

    • Hem aruz hem de hece ölçüsüyle şiirler yazdı.

    • Şiirlerinde, tasavvuf ve tarikat adabını nükteli bir dille anlattı.

    • Şiirlerinde hiciv ve mizah öğelerini de kullanarak ham sofularla alay etti.

    • Hece ölçüsüyle yazdığı şiirlerinin çoğu "şathiye"dir.

    • Yalın bir dili ve kıvrak söyleyişi vardır.

    • Manzum:Divan Gevhernâme, Gülistan

    • Mensur: : Sarâynâme, Minbernâme, Dilgüsâ, Budalanâme, Mesnevi, Muglâtanâme, Esrâr-i Hurûf, Vücûdnâme..



    1. Aşağıdakilerden hangisi masalın özelliklerinden biri değildir?

    • 1. Aşağıdakilerden hangisi masalın özelliklerinden biri değildir?

    • A) Olayların belli bir zamana bağlanmaması

    • B) -mişli geçmiş zamanla anlatılması

    • C) Belli bir yazarın bulunmaması

    • D) Millî duygularla dini inançları işlemesi

    • E) Eğitici nitelik taşıması

    • (1989- ÖYS)



    2. Bir halk edebiyatı ürünü olan “mani” aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

    • 2. Bir halk edebiyatı ürünü olan “mani” aşağıdaki bilgilerden hangisi yanlıştır?

    • A) Yazarları belli değildir.

    • B) Kafiye düzeni a-a-b-a biçimindedir.

    • C) Anlatılmak istenen duygu ya da düşünce iki dizede bulunur.

    • D) ilk iki dize, son iki dize ile yalnız kafiye bakımından ilgilidir.

    • E) Yalnızca aşk konusu işlenir.

    • (1990- ÖYS)



    3. Aşağıdakilerden hangisi karagöz, meddah, ortaoyunu gibi seyirlik halk oyunlarının ortak özelliklerinden biri değildir?

    • 3. Aşağıdakilerden hangisi karagöz, meddah, ortaoyunu gibi seyirlik halk oyunlarının ortak özelliklerinden biri değildir?

    • A) Göze ve kulağa seslenmeleri

    • B) Güldürü öğesine yer vermeleri

    • C) Şive taklitlerinden yararlanmaları

    • D) Tek kişilik gösteri olmaları

    • E) Sözlü tiyatro örneği olmaları



    4. “Sen sana ne sanırsan

    • 4. “Sen sana ne sanırsan

    • Ayruğa da onu san”

    • diyerek daha XIII. yüzyılda hümanizmanın müjdecisi olan, bu yönünden ötürü de ölümünün 650. yıldönümünde UNESCO’ca bütün dünyada ve yurdumuzda anılan Türk şairi kimdir?

    • A) Mevlana

    • B) Ahmet Yesevi

    • C) Hacı Bayram Veli

    • D) Yunus Emre

    • E) Sultan Veled

    • (1974)



    5. Aşağıdaki sözcük dizilerinden hangisi, tümüyle halk edebiyatı ürünlerinin adlarıdır?

      • 5. Aşağıdaki sözcük dizilerinden hangisi, tümüyle halk edebiyatı ürünlerinin adlarıdır?
    • A) ağıt - şarkı - mani - masal tuyuğ

    • B) türkü - mesnevi - koşma - mersiye - atasözü

    • C) destan - mani - rubai masal - şarkı

    • D) şarkı - türkü - rubai - koçaklama - mani

    • E) koçaklama - türkü - mani - masal – ağıt

    • (1980)



    6. “Aşık, Türk Halk edebiyatında XV. Yüzyılın başlarından bu yana beliren bir sanatçı tipidir. Bir yönüyle eski destan (epope) geleneğini sürdüren, ama başka bir yönüyle, adının belirttiği gibi ‘sevda şiirleri’ söyleyen bir sanatçıdır.”

    • 6. “Aşık, Türk Halk edebiyatında XV. Yüzyılın başlarından bu yana beliren bir sanatçı tipidir. Bir yönüyle eski destan (epope) geleneğini sürdüren, ama başka bir yönüyle, adının belirttiği gibi ‘sevda şiirleri’ söyleyen bir sanatçıdır.”

    • Günümüzde, yukarıdaki parçada belirtilen sanatçı tipinin bütün özelliklerini taşıyan kişilere rastlanmamaktadır. Bunun nedeni aşağıdakilerden hangisi olabilir?

    • A) Âşıklığın güç bir uğraş olması

    • B) Günümüz insanının şiire önem vermemesi

    • C) Aydın sanatçıların, âşıkların görevini yüklenmiş olması

    • D) Âşıkların işlediği konuların halkı ilgilendirmemesi

    • E) Toplumsal yaşamın büyük ölçüde değişmesi (1981- ÖYS)



    8. Yüzyıllar boyunca Tekke şiirinin önderi sayılmış, şiirleriyle kafalara ve gönüllere Türkçe ile seslenmiştir. Tasavvuf akımını, taşkın ve gür lirizmi ile halka yansıtmıştır. Aruzla da şiirler yazmakla birlikte, genellikle heceyi kullanmıştır. Bu şiirlerde kullanılan ana tema, Tanrı aşkı ve insan sevgisidir.

    • 8. Yüzyıllar boyunca Tekke şiirinin önderi sayılmış, şiirleriyle kafalara ve gönüllere Türkçe ile seslenmiştir. Tasavvuf akımını, taşkın ve gür lirizmi ile halka yansıtmıştır. Aruzla da şiirler yazmakla birlikte, genellikle heceyi kullanmıştır. Bu şiirlerde kullanılan ana tema, Tanrı aşkı ve insan sevgisidir.

    • Yukarıda özellikleri belirtilen şair kimdir?

    • A) Yunus Emre

    • B) Yusuf Has Hacip

    • C) Mevlana

    • D) Sultan Velet

    • E) Hacı Bayram Veli (1987- ÖYS)



    9. Aşağıdakilerden hangisi halk şairlerimizin ortak özellikleri arasında yer almaz?

    • 9. Aşağıdakilerden hangisi halk şairlerimizin ortak özellikleri arasında yer almaz?

    • A) Nazım birimi olarak dörtlüğü kullanmaları

    • B) Aruzla yazanlar bulunmakla birlikte kullandıkları asıl ölçünün hece olması

    • C) Şiirlerini, halk arasında kullanılan konuşma diliyle söylemeleri

    • D) Şiirlerinde genellikle yarım kafiye kullanmaları

    • E) Eserlerinde dini, mistik konuların yanı sıra devrin bazı sosyal olaylarını ele almaları

    • (1988- ÖYS)



    10. Aşağıdakilerden hangisi anonim halk edebiyatı ürünlerinden değildir?

    • 10. Aşağıdakilerden hangisi anonim halk edebiyatı ürünlerinden değildir?

    • A) Mani B) Koşma C) Ninni

    • D) Ağıt E) Türkü (1988- ÖYS)



    11. Aşağıdakilerden hangisi, halk edebiyatının özelliklerinden biri değildir?

    • 11. Aşağıdakilerden hangisi, halk edebiyatının özelliklerinden biri değildir?

    • A)Münacat,naat,mesnevi,mersiye gibi ortak tür ve konuların kullanılması

    • B)İslamiyet’ten önceki Türk edebiyatı geleneğini sürdüren sözlü bir edebiyat olması

    • C)Şiirde hece ölçüsü ve yarım kafiye kullanılması

    • D)Şiirlerin saz şairi ya da ‘’aşık’’ denen şairlerce,’’bağlama adı verilen bir sazla söylenmesi

    • E)Düşünce ve duyguların dörder dizelik bentler biçiminde anlatılması

    • (1989- ÖYS)



    12.Halk şiirimizin güçlü soluklu bir şairidir. Kendini yedi yaşından itibaren saza, söze, şiire ve türküye vererek dış dünyasının karanlığını, gönül dünyası ile aydınlatmıştır. Gönül gözüyle yazdığı şiirlerinde birlik, beraberlik, yurt sevgisi, güzellik, gurbet, ayrılık duygularını dile getirmiştir.

    • 12.Halk şiirimizin güçlü soluklu bir şairidir. Kendini yedi yaşından itibaren saza, söze, şiire ve türküye vererek dış dünyasının karanlığını, gönül dünyası ile aydınlatmıştır. Gönül gözüyle yazdığı şiirlerinde birlik, beraberlik, yurt sevgisi, güzellik, gurbet, ayrılık duygularını dile getirmiştir.

    • Bu parçada tanıtılan şair aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Yunus Emre

    • B) Pir Sultan Abdal

    • C) Karacaoğlan

    • D) Aşık Veysel

    • E) Dadaloğlu (1991- ÖYS)



    13. Aşağıdaki dizelerden hangisi bir taşlamadan alınmış olabilir?

    • 13. Aşağıdaki dizelerden hangisi bir taşlamadan alınmış olabilir?

    • A) Ayna almış perçem düzer,

    • Zülfün tarayı tarayı

    • B) Kırık çanağı yok ayran içecek

    • Kahveye gelir d e fincan beğenmez

    • C) Eğil dağlar eğil üstünden aşam

    • Yeni talim gelmiş varam alışam

    • D) Güzel gitti diye pınar ağladı

    • Acıdı yüreğim yandı pınara

    • E) Avcılardan kaçmış ceylan misali,

    • Geçmiş dağdan dağa yoktur durağı

    • (1992- ÖYS)



    14.Bahçelerde gül gerek

    • 14.Bahçelerde gül gerek

    • Güllere bülbül gerek

    • Senin gibi güzele

    • Bencileyin kul gerek

    • Bu dörtlüğün nazım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Varsağı B) Divan C) Destan

    • D) Koşma E) Mani (1994- ÖYS)



    15.Düzenleyicisi bilinmez, halkın sözlü geleneğinden oluşur. Çağdan çağa, yerden yere içeriğinde olsun, biçiminde olsun değişikliklere uğrayabilir. Her zaman bir ezgiyle söylenir.

    • 15.Düzenleyicisi bilinmez, halkın sözlü geleneğinden oluşur. Çağdan çağa, yerden yere içeriğinde olsun, biçiminde olsun değişikliklere uğrayabilir. Her zaman bir ezgiyle söylenir.

    • Bu parçada, aşağıdakilerin hangisinden söz edilmektedir?

    • A)Türkü B)Şarkı C)Gazel

    • D) Mesnevi E)Koşma

    • (1995- ÖYS)



    16. Onu halk şairi saymak bir bakıma yanlıştır. Ama o, halka, halkın diliyle seslenerek halkın şairi olabilmiştir. Zaten başarısının sırlarından biri de budur. Hece ile söylediği şiirlerinden başka, aruzla yazılmış şiirleri de vardır. Yaşamı üzerine kesin bilgiler yoktur. Risalet'ün Nushiyye adlı mesnevisinin yazılış tarihinden yola çıkılarak XIII. yüzyılda yaşadığı konusunda birlenilmiştir.

    • 16. Onu halk şairi saymak bir bakıma yanlıştır. Ama o, halka, halkın diliyle seslenerek halkın şairi olabilmiştir. Zaten başarısının sırlarından biri de budur. Hece ile söylediği şiirlerinden başka, aruzla yazılmış şiirleri de vardır. Yaşamı üzerine kesin bilgiler yoktur. Risalet'ün Nushiyye adlı mesnevisinin yazılış tarihinden yola çıkılarak XIII. yüzyılda yaşadığı konusunda birlenilmiştir.

    • Bu parçada sözü edilen şair aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Pir Sultan Abdal

    • B) Hacı Bayram Veli

    • C) Yunus Emre

    • D) Mevlâna Celaleddin Rûmi

    • E) Ahmet Haşim

    • (1996- ÖYS)



    17. Halk hikayeleriyle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

    • 17. Halk hikayeleriyle ilgili olarak aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır?

    • A) Sevgi ve kahramanlık konuları işlenir.

    • B) Kişiler gerçek yaşamdakilere yakındır; olağanüstülükler oldukça sınırlıdır.

    • C) Oluştukları çağdaki sosyal yapıyı ve iç mücadeleleri yansıtır.

    • D) Anlatım tümüyle nesre dayalıdır.

    • E) Anlatıcıları okur yazar, az çok kültürlü kişilerdir.

    • 19?? ÖYS



    Başarı Dileklerimle….

    • Başarı Dileklerimle….




    Yüklə 445 b.

    Dostları ilə paylaş:
    1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




    Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©www.genderi.org 2022
    rəhbərliyinə müraciət

        Ana səhifə